Giới thiệu sơ lược
Là một đơn vị thuộc hệ thống y tế công lập, trực thuộc Viện Sốt rét ‐ Ký sinh trùng ‐ Côn trùng Quy Nhơn (đơn vị y tế dự phòng do Bộ Y tế quản lý), Phòng Khám bệnh chuyên khoa từ năm 2004 đã từng bước khẳng định uy tín và trở thành địa chỉ tin cậy trong công tác chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân khu vực miền Trung ‐ Tây Nguyên nói riêng và cả nước nói chung; đồng thời tiếp nhận và phục vụ nhu cầu khám, chữa bệnh cho một số bệnh nhân quốc tế. Trong định hướng phát triển toàn diện của Phòng Khám bệnh chuyên khoa, Phòng Xét nghiệm với hệ thống chuyên ngành tích hợp Sinh hóa ‐ Huyết học ‐ Miễn dịch ‐ Vi sinh đóng vai trò là một mắt xích cốt lõi, chuyên sâu trong hoạt động hỗ trợ tầm soát, phát hiện, chẩn đoán, theo dõi và điều trị hiệu quả các bệnh lý nội khoa và truyền nhiễm nói chung, đặc biệt là các bệnh do ký sinh trùng, đơn bào và nội khoa tiêu hóa nói riêng. Bên cạnh hệ thống xét nghiệm thường quy, Viện còn triển khai các kỹ thuật xét nghiệm miễn dịch và sinh học phân tử phục vụ chẩn đoán viêm gan virus B, virus C, các bệnh ký sinh trùng và đơn bào ở người. Việc từng bước phát triển, mở rộng danh mục xét nghiệm chuyên sâu góp phần nâng cao năng lực chẩn đoán, hỗ trợ hiệu quả công tác khám, chữa bệnh, đồng thời phát huy thế mạnh chuyên ngành của Viện trong lĩnh vực sốt rét, ký sinh trùng và các bệnh truyền nhiễm.
Nhìn lại chặng đường hơn 20 năm hình thành và phát triển kể từ năm 2004, Phòng Xét nghiệm đã trải qua quá trình chuyển mình mạnh mẽ, từng bước khẳng định vị thế và năng lực chuyên môn. Những thành tựu đạt được là kết quả của sự quan tâm, chỉ đạo và hỗ trợ từ các Cục, Vụ thuộc Bộ Y tế, Ban Lãnh đạo Viện, cùng sự nỗ lực, đoàn kết và cống hiến của toàn thể cán bộ, viên chức và người lao động qua các thời kỳ.
Trong những năm đầu hoạt động, do thông tin về cơ sở khám, chữa bệnh chuyên khoa chưa được phổ biến rộng rãi, số lượng bệnh nhân đến khám và thực hiện xét nghiệm còn hạn chế, quy mô hoạt động xét nghiệm chưa đáng kể. Từ năm 2006 đến nay, cùng với sự phát triển và từng bước khẳng định uy tín của Phòng Khám bệnh chuyên khoa, lượng bệnh nhân đến khám, xét nghiệm và điều trị tại Viện ngày càng tăng. Đáng chú ý, hoạt động khám, xét nghiệm và điều trị ghi nhận sự gia tăng rõ rệt trong các giai đoạn 2005 ‐ 2007, 2009 ‐ 2010 và 2012 ‐ 2019. Có những thời điểm cao điểm, Viện tiếp nhận gần 800 ‐ 1.000 lượt người đến khám và thực hiện xét nghiệm mỗi ngày, cho thấy nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng lớn cũng như sự tin tưởng của người dân đối với năng lực chuyên môn của Viện.
Vào thời điểm khởi đầu và trong đại dịch COVID‐19, số lượng bệnh nhân đến khám và xét nghiệm có xu hứng giảm; tuy nhiên từ năm 2022 đến nay số lượng người dân đến khám đã từng bước phục hồi. Hiện nay, Phòng Khám bệnh chuyên khoa tiếp nhận trung bình khoảng 110.000 ‐ 130.000 lượt bệnh nhân mỗi năm đến khám, xét nghiệm và điều trị; đồng thời, Phòng Xét nghiệm thực hiện khoảng 1.300.000 ‐1.500.000 chỉ tiêu xét nghiệm mỗi năm.
Địa chỉ cơ sở khám chữa bệnh của Viện được sự tin yêu và tin tưởng ngày càng lớn và lan tỏa không những trong khu vực miền Trung‐Tây Nguyên mà còn nhận được sự tín nhiệm của người dân các tỉnh miền Nam, miền Tây, miền Bắc và một số bệnh nhân nước ngoài (Lào, Malaysia, Peru, Mỹ, Hà Lan, Anh, Pháp, Ấn Độ, Nam Phi, Trung Quốc, Đài Loan, Ukraina, Nga,…) nên đã dẫn đến số lượng người bệnh đổ về phòng khám tăng lên nhanh chóng theo từng năm, đặc biệt số lượng xét nghiệm. Để đáp ứng áp lực công việc “khổng lồ” đó, tập thể cán bộ tại đây luôn vận hành với công suất tối đa và quy trình khoa học nhất, đồng thời cử cán bộ tham gia học tập bổ sung chuyên môn xét nghiệm tiến bộ mới tại các Viện hoặc Trường Đại học Y dược tại Huế, Thành phố Hồ Chí Minh theo hình thức trực tiếp và trực tuyến. Bên cạnh đó, cử cán bộ đi học sau đại học (chuyên khoa xét nghiệm và thạc sỹ chuyên ngành khoa học y sinh) để vừa nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, vừa chuẩn hóa đội ngũ xét nghiệm chuyên ngành bắt kịp các tiến bộ khoa học ngày càng đổi mới.
Xây dựng năng lực xét nghiệm chất lượng đáp ứng khám chữa bệnh nhân dân
Trung bình mỗi ngày, phòng xét nghiệm tiếp nhận và thực hiện thành công hàng ngàn chỉ tiêu xét nghiệm khác nhau cho các bệnh nhân đến từ khắp các tỉnh thành trong cả nước. Vào những khoảng thời gian cao điểm, nhất là các bệnh lý truyền nhiễm có nguy cơ hoặc đã tạo thành dịch như sốt xuất huyết, tay chân miệng,…trong năm, thì khi đó việc người dân tiếp tục đến khám và kiểm tra không những mặt bệnh liên quan đến ký sinh trùng mà còn các bệnh lý khác có nhu cầu (tầm soát, phát hiện hoặc chẩn đoán) tăng đột biến. Có những ngày đỉnh điểm, phòng xét nghiệm đã phục vụ và hoàn thành quy trình chẩn đoán cho hơn 500 bệnh nhân tham gia xét nghiệm ký sinh trùng với từ 2.000 đến 3.000 chỉ tiêu xét nghiệm giun sán, chưa kể đến các xét nghiệm cận lâm sàng sinh hoá, huyết học, miễn dịch, sinh học phân tử và vi nấm cũng như bệnh tiêu hóa do đơn bào.
Dù đối mặt với số lượng mẫu lớn trong cùng một thời điểm, Phòng khám bệnh chuyên khoa không hề bị động, ngược lại đã chủ động tăng cường nhân lực, mở rộng khu lấy mẫu bệnh phẩm, triển khai khám sớm hơn, tạo điều kiện bệnh nhân và thân nhân người bệnh đăng khám và xét nghiệm thông qua các kênh mạng Facebook, Zalo, Website và các số điện thoại của Viện. Đội ngũ kỹ thuật viên vẫn luôn giữ vững tinh thần trách nhiệm, đảm bảo giờ giấc, quy trình thực hành chuẩn (Standard Operational Procedures‐SOPs) từng khâu, từng mẫu bệnh phẩm đều được xử lý chính xác, nhanh chóng, kịp thời không để xảy ra sai, thiếu sót dưới sự giám sát chặt chẽ của bộ phận đảm bảo chất lượng (Quality Assurance Unit‐QAU) trong Viện. Việc duy trì đáp ứng đầy đủ công việc đạt hiệu suất, hiệu quả cao này trong một thời gian dài, hoạt động tất cả ngày thứ 7, chủ nhật và ngày lễ là minh chứng rõ nét cho năng lực tổ chức khoa học, sáng tạo và “khả năng chịu áp lực” tuyệt vời của toàn đơn vị nói chung và phòng xét nghiệm nói riêng.
Để đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh ngày càng tăng cao của người dân, cơ sở hạ tầng của phòng xét nghiệm đã từng bước kiểm tra, đánh giá về chất lượng, được duy tu, bảo dưỡng và cải tạo, xây mới một số khu vực khang trag, hiện đại. Song song đó, hệ thống trang thiết bị y tế, dụng cụ, máy móc xét nghiệm được đầu tư đồng bộ, hiện đại và từng bước nơi đây thành một phòng xét nghiệm đa khoa hoàn chỉnh với đầy đủ, tích hợp các chuyên ngành chuyên sâu bao gồm hóa sinh, huyết học, miễn dịch, vi sinh, ký sinh trùng, vi nấm…bên cạnh còn có sinh học phân tử, chẩn đoán hình ảnh (siêu âm 3D màu, siêu âm đàn hồi mô, X‐quang kỹ thuật số, điện tim).

Hình 1. Tập thể nhân viên Phòng Xét nghiệm Viện Sốt rét ‐ KST ‐ CT Quy Nhơn
Đào tạo chuyên môn ‐ Duy trì nguồn nhân lực xét nghiệm vừa hồng vừa chuyên
Một trong những yếu tố then chốt làm nên uy tín của Phòng xét nghiệm chính là nguồn nhân lực chất lượng cao. Hiện tại, phòng đang “sở hữu” đội ngũ nhân sự xét nghiệm viên vững vàng chuyên môn gồm 19 cán bộ y tế. Trong đó, công tác quản lý và chuyên môn được dẫn dắt bởi một Bác sĩ Chuyên khoa II cùng 02 Thạc sĩ Xét nghiệm đa khoa và chuyên ngành miễn dịch và ký sinh trùng‐côn trùng y học giàu kinh nghiệm.
Lực lượng xét nghiệm viên gồm 16 cử nhân xét nghiệm luôn được tạo điều kiện học tập để nâng cao trình độ chuyên môn ở mọi cấp độ, bao gồm 02 cán bộ đang theo học Thạc sĩ và 07 cán bộ đang hoàn thiện chương trình Chuyên khoa I về xét nghiệm. Ý thức trau dồi chuyên môn cho bản thân và tập thể để sẵn sàng chịu trách nhiệm phân tích các xét nghiệm do mình phụ trách chính là bệ phóng giúp phòng xét nghiệm không ngừng nâng cao năng lực và độ chính xác trong từng kết quả xét nghiệm. Hiện tại, một số cán bộ được cử đi học sau đại học mảng y học nhiệt đới tại các trường ĐH Y dược trong nước và nước ngoài.

Hình 2. Hệ thống máy móc xét nghiệm hiện đại của Phòng Xét nghiệm
Đạt tiêu chuẩn Quốc tế về mặt chất lượng xét nghiệm ‐ Niềm tin nhân dân và hệ thống ngành
Minh chứng rõ ràng nhất cho năng lực Quản lý và chất lượng chuyên môn tại đây là việc liên tục duy trì và nâng cấp các tiêu chuẩn Quốc tế với nhiều tiêu chí, tiêu chuẩn cần phải hội đủ trong thực hành chuyên môn lẫn hồ sơ giấy tờ rất phức tạp và duy trì “sống liên tục”. Phòng xét nghiệm tự hào là đơn vị đạt chuẩn ISO 15189 từ rất sớm, bắt đầu từ phiên bản ISO 15189:2007 vào tháng 8 năm 2014, cải tiến lên phiên bản ISO 15189:2012 vào năm 2017 và hiện nay đã xuất sắc áp dụng tiêu chuẩn chất lượng mới nhất ISO 15189:2022 ở cả 3 lĩnh vực: hoá sinh, huyết học và vi sinh (cần hiểu rằng trong lĩnh vực y tế, tính chính xác của các kết quả xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh là yếu tố then chốt, quyết định hiệu quả chẩn đoán và điều trị và quản lý ca bệnh. Để đảm bảo điều này, việc áp dụng các tiêu chuẩn Quốc tế nghiêm ngặt là điều bắt buộc và một trong những thước đo chất lượng quan trọng hiện nay là chứng chỉ ISO 15189:2022).
ISO 15189:2022 là 1 hệ thống chuẩn hóa toàn diện cho toàn bộ hoạt động xét nghiệm do Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (International Organization for Standardization ‐ ISO, trụ sở tại Thụy Sĩ) ban hành, có tên đầy đủ là Medical laboratories, Requirements for quality and competence và các tiêu chuẩn liên quan được yêu cầu nghiêm ngặt về phân tích và kiểm soát rủi ro; hệ thống quản lý chất lượng tổng thể; quản lý dữ liệu và thông tin xét nghiệm và cải tiến liên tục để đảm bảo độ chính xác và độ tin cậy của kết quả.
Phiên bản 2022 được “nâng cấp” toàn diện với nhiều thay đổi quan trọng, dễ tích hợp với các hệ thống quản lý quốc tế, tối ưu tính minh bạch, đánh giá và công nhận giữa nhiều quốc gia. Chứng chỉ ISO 15189:2022 có một số điểm gì khác biệt so với các tiêu chuẩn ISO khác, vai trò của từng chứng chỉ giúp các cơ sở y tế lựa chọn áp dụng đúng tiêu chuẩn. Khác với các tiêu chuẩn chung, ISO 15189:2022 là tiêu chuẩn chuyên sâu dành riêng cho xét nghiệm y học, kết hợp chặt chẽ giữa quản lý, kỹ thuật và an toàn người bệnh, cụ thể ISO 15189:2022 có tiêu chuẩn chuyên sâu quy định các yêu cầu về chất lượng và năng lực của phòng xét nghiệm y tế, tập trung kiểm soát toàn bộ chuỗi xét nghiệm từ khâu nhận mẫu, phân tích đến khi trả kết quả và bảo vệ người bệnh. Riêng với chứng chỉ này, tư duy được chuyển từ “tuân thủ quy trình” sang “quản lý rủi ro chủ động”, mở rộng và làm rõ yêu cầu với các kỹ thuật chuyên môn thực hiện.

Hình 3. Các chứng chỉ công nhận ISO 15189 nhiều năm liên tiếp của Phòng Xét nghiệm
An toàn sinh học trong xét nghiệm: Yêu cầu không thể thiếu, đảm bảo an toàn cho “các bên”
Đồng thời, phòng xét nghiệm của Viện cũng đã đạt Chứng nhận “An toàn sinh học cấp II” từ năm 2015, duy trì cho đến nay và đạt Mức 4 (tự đánh giá) là mức điểm cao trong hệ thống theo Tiêu chuẩn chất lượng phòng xét nghiệm theo Quyết định 2429 của Bộ Y tế (An toàn sinh học cấp 2 là mức độ an toàn sinh học đứng thứ 2 trong hệ thống 4 cấp độ phòng xét nghiệm và nghiên cứu, được áp dụng cho các không gian làm việc với các tác nhân sinh học có nguy cơ gây bệnh trung bình cho con người hoặc động vật, nhưng ít có khả năng lây lan ra cộng đồng). Ngoài ra, với chứng chỉ này, Theo quy định tại Nghị định 103/2016/NĐ‐CP, phòng xét nghiệm an toàn sinh học cấp 2 được phép thực hiện các xét nghiệm các vi sinh vật thuộc Nhóm 1 (ít hoặc không gây bệnh) và Nhóm 2 (gây bệnh nhưng có biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả) & xét nghiệm các sản phẩm từ vi sinh vật thuộc Nhóm 3 và Nhóm 4 nhưng các tác nhân này đã được xử lý phù hợp, bất hoạt hoặc làm giảm độc lực.

Hình 4. Chứng nhận Phòng Xét nghiệm an toàn sinh học Cấp II .
(Hết Phần 1) —‐> (Tiếp theo Phần 2)
BSCK2. Đào Trịnh Khánh Ly & TS.BS. Huỳnh Hồng Quang
Viện Sốt rét‐KST‐CT Quy Nhơn











