Chào mừng bạn đến với website Viện Sốt rét-KST-CT Quy Nhơn

  DANH MỤC

  Liên kết website

  Bản đồ

  Thống kế truy cập

Đang online: 5
Hôm nay: [wpstatistics stat=visits time=today]
Hôm qua: [wpstatistics stat=visits time=yesterday]
Tuần này: [wpstatistics stat=visits time=week]
7 ngày trước: [wpstatistics stat=visits time=-7]
Tháng này: [wpstatistics stat=visits time=month]
30 ngày trước: [wpstatistics stat=visits time=-30]

Biến đổi khí hậu góp phần vào tái nổi và đang nổi của các bệnh ký sinh trùng (Phần 1)

Tóm tắt

Mối liên quan giữa môi trường và bệnh ký sinh trùng (KST) có thể không phải lúc nào cũng rõ ràng, nhưng nó vẫn tồn tại. Bài viết này nhấn mạnh phương cách khí hậu ‐ một thành phần của môi trường, hay cụ thể hơn là biến đổi khí hậu, có khả năng thúc đẩy tỷ lệ mắc và mức độ phổ biến của các bệnh KST trên toàn thế giới. Biến đổi khí hậu có cả tác động trực tiếp và gián tiếp đến phạm vi và sự phân bố của KST, các vật chủ và vật chủ trung gian hay vật truyền bệnh liên quan. Hướng đến việc tổng hợp một lượng lớn tài liệu để chứng minh biến đổi khí hậu sẽ làm trầm trọng thêm, hoặc thậm chí làm gia tăng, các vấn đề sức khỏe cộng đồng và tình trạng trì trệ kinh tế do các bệnh KST.

Giới thiệu

Hình 1. Thay đổi mô hình và các vùng dễ bị thương tổn do biến đổi khí hậu, ngoài ra cần có thêm các khoản tài chính để đầu tư và nghiên cứu|Nguồn: https://premierscience.com/pjbs‐25‐1002/

Các bệnh được xem xét gồm các bệnh do động vật nguyên sinh (hay gọi là đơn bào) và giun sán trong đất, nước, thực phẩm, ký sinh trùng sốt rét, giun chỉ bạch huyết, bệnh Chagas, bệnh do Trypanosoma spp. Châu Phi ở người, bệnh do Leishmania spp., Babesia spp., Schistosoma spp. và Echinococcus spp., cũng như các KST ảnh hưởng đến vật nuôi. Mục tiêu là nhấn mạnh với cộng đồng khoa học về tầm ảnh hưởng quan trọng của biến đổi khí hậu đối với sức khỏe cộng đồng liên quan đến gánh nặng bệnh KST. Khi những thay đổi khí hậu sắp xảy ra và chúng ta chứng kiến những sự kiện này diễn ra, việc xây dựng các kế hoạch quản lý nhằm bảo vệ sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người dân sống trong các cộng đồng sẽ bị ảnh hưởng đáng kể là vô cùng quan trọng.

Biến đổi khí hậu là một hiện tượng tự nhiên, nhưng các hoạt động của con người đã góp phần đáng kể vào những thay đổi trong điều kiện khí quyển, dẫn đến sự thay đổi nhanh chóng trong quá trình này và tình trạng “bấp bênh” hiện nay. Biến đổi khí hậu ngày càng trở nên đe dọa khi chúng ta tiếp tục nhận ra những tác động tiềm tàng của nó đối với sức khỏe và an ninh toàn cầu. Các chuyên gia khí hậu toàn cầu đều đồng ý rằng các hoạt động của con người đã góp phần đáng kể vào sự gia tăng nồng độ khí nhà kính trong khí quyển và sự phá hủy hệ sinh thái.

Hình 2. Sự phát triển về mặt khái niệm của nghiên cứu biến đổi khí hậu và bệnh ký sinh trùng: (A) Cấu trúc cốt lõi. “Tam giác sắt” nền tảng liên kết biến đổi khí hậu, KST và bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người, được củng cố bởi chu kỳ lây truyền cơ học chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố khí hậu chính. (B) Sự tiến triển theo chủ đề: Lĩnh vực này đã phát triển từ các nghiên cứu mô tả ban đầu (khoảng những năm 2000), qua các giai đoạn phân tích và dịch tễ học (khoảng những năm 2010), hướng tới sự tích hợp trong khuôn khổ Một Sức khỏe (One Health) (khoảng những năm 2020 đến nay). (C) Sự tích hợp trong tương lai với mô hình Sức khỏe Toàn diện tổng hợp các rủi ro do khí hậu và các cân nhắc về đa dạng sinh học để hướng dẫn giám sát và can thiệp thích ứng|Nguồn: https://www.frontiersin.org/journals/cellular-and-infection microbiology/articles/10.3389/fcimb.2026.1804158/full

Hậu quả trực tiếp của biến đổi khí hậu không khó nhận thấy thông qua sự xuất hiện của các hiện tượng thời tiết cực đoan hoặc những thay đổi về nhiệt độ và lượng mưa, nhưng hậu quả gián tiếp thì không dễ nhận thấy. Sự gia tăng hoặc thay đổi phạm vi lưu hành của các bệnh KST do biến đổi khí hậu sẽ gây ra những hậu quả rất nghiêm trọng. Giờ đây, không chỉ “dấu chân vật lý” của chúng ta thúc đẩy sự lây lan của bệnh tật thông qua việc phá hủy môi trường sống và sự gián đoạn sinh thái mà có thể cả dấu chân carbon của chúng ta nữa.

Hình 3. Mối liên hệ mật thiết giữa biến đổi khí hậu toàn cầu và sự lây truyền bệnh truyền nhiễm: Liệu con người có thể giúp đỡ được gì?|Nguồn: sun.edu.ng/the‐interlinking‐pattern‐of‐global‐climate‐change‐and‐infectious‐disease‐transmission‐can‐man‐offer‐any‐help/

Biến đổi khí hậu trực tiếp gây ra sự gia tăng nhiệt độ và ảnh hưởng đến các hình thái thời tiết, điều này gián tiếp có thể làm thay đổi các mô hình không gian của các vật chủ trung gian truyền bệnh và dân số. Sự gia tăng nhiệt độ tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các vật trung gian truyền bệnh thuộc lớp chân đốt mang nhiều sinh vật ký sinh và chính các KST. Khí hậu ấm hơn cũng làm tăng phạm vi vật chủ chứa mầm bệnh, số lượng vật trung gian truyền bệnh, tỷ lệ cắn/đốt và tỷ lệ sống sót nói chung, cũng như tỷ lệ lây truyền KST của các vật trung gian truyền bệnh như muỗi, ve và ruồi Tse Tse.

Các bệnh KST thường là gánh nặng của các cộng đồng nhiệt đới và cận nhiệt đới vì khí hậu ở những vùng này thúc đẩy sự đa dạng loài và do đó có thể hỗ trợ vô số vật chủ tiềm năng để duy trì các bệnh KST. Tương tác phức tạp giữa vật chủ là chìa khóa cho sự sống sót và phát triển của KST và những tương tác phức tạp này có thể bị thay đổi bởi biến đổi khí hậu để thúc đẩy các bệnh truyền nhiễm. Biến đổi khí hậu có khả năng làm thay đổi hoặc mở rộng phạm vi sinh sống tự nhiên của các sinh vật này và làm cho các vùng trên toàn cầu trước đây không thể sinh sống được đối với KST trở nên “có thể sinh sống được”. Sự tăng nhiệt độ ảnh hưởng đến vòng đời của KST, điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ phổ biến của sinh vật trong khu vực, vì nhiều sinh vật ký sinh có cơ sở phát triển phụ thuộc vào nhiệt độ, hoặc bên trong vật chủ hoặc trong môi trường.

Mặc dù ít được công nhận hơn một số hậu quả khác của biến đổi khí hậu, sự xuất hiện và tái xuất hiện của các bệnh KST rất đáng lo ngại. Những bệnh này thường gây ra hậu quả nghiêm trọng hơn là chỉ trực tiếp làm suy giảm sức khỏe con người bằng cách thúc đẩy một vòng phản hồi tích cực về nghèo đói và trì trệ kinh tế trong các cộng đồng mà chúng có nhiều khả năng bị ảnh hưởng nhất, cuối cùng làm giảm chất lượng cuộc sống nói chung. Bài đánh giá này sẽ khám phá một số loại KST khác nhau mà sự phân bố, mức độ nghiêm trọng hoặc sự tái xuất hiện của chúng, trong trường hợp đã được xóa sổ trước đó, sẽ bị ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu cũng như một số rủi ro mà các bệnh liên quan đến chúng gây ra cho nền kinh tế địa phương và toàn cầu. Chúng ta sẽ xem xét các bệnh nhiễm trùng do vật trung gian truyền bệnh, động vật nguyên sinh ăn phải, bệnh giun sán lây truyền qua đất và tác động kinh tế của những bệnh này.

Các bệnh KST lây truyền qua vật trung gian

Những thay đổi trong hệ thống sinh học liên quan đến khí hậu cũng như sự thay đổi trong phân bố côn trùng và chim cho thấy các bệnh truyền nhiễm do côn trùng gây ra đã có khả năng di chuyển và lây lan đến các vùng khác nhau.

Côn trùng

Sự phổ biến của muỗi phụ thuộc rất nhiều vào lượng mưa, yếu tố thúc đẩy sự hình thành các địa điểm sinh sản của muỗi và nhiệt độ thích hợp cho sự sống sót của chúng. Các điều kiện thuận lợi cho khả năng truyền bệnh của muỗi, ví dụ như bệnh sốt rét, phổ biến ở vùng sa mạc cận Sahara thuộc Châu Phi và các vùng dịch tễ khác trên thế giới và được cho là nguyên nhân dẫn đến tỷ lệ mắc bệnh và tử vong cao do các bệnh nhiễm trùng. Tuy nhiên, các yếu tố này có thể biến động khi khí hậu thay đổi ở các khu vực giáp ranh với các vùng dịch tễ bệnh KST, khiến cộng đồng ở đó gặp rủi ro. Một số bệnh sẽ gây ra mối đe dọa lớn hơn khi chúng lan sang các khu vực mới vì người dân ở đó sẽ thiếu khả năng miễn dịch và trải qua các triệu chứng bệnh nặng hơn.

Gần đây, tỉnh An Huy ở Trung Quốc đã chứng kiến sự tái xuất hiện đáng kể các trường hợp mắc bệnh sốt rét kể từ năm 2000, trước đó bệnh này chỉ lưu hành ở mức độ thấp. Sự gia tăng đột ngột các trường hợp mắc bệnh sốt rét có liên quan mật thiết đến nhiệt độ, lượng mưa, độ ẩm tương đối và chỉ số dao động Nam bán cầu đa biến. Mối liên hệ giữa lượng mưa và sự lây truyền bệnh sốt rét là rất đáng kể.

Dựa trên các ghi chép về triệu chứng lâm sàng và phương pháp điều trị, người ta biết rằng bệnh sốt rét rất phổ biến ở Châu Âu trước thế kỷ 19. Cả Chaucer và Shakespeare đều đề cập đến căn bệnh này trong các tác phẩm của họ và tỷ lệ mắc bệnh cao hiện nay được cho là do các vùng đầm lầy rộng lớn ở Anh, nơi sinh sống của muỗi Anopheles. Phương pháp điều trị sốt rét hiệu quả nhất vào thời điểm đó là bột cinchona từ vỏ cây cinchona chứa quinine, càng chứng tỏ sốt rét là căn bệnh được mô tả. Mô hình rủi ro về sự phân bố của một loài muỗi Aedes cụ thể, Aedes albopictus đã cho thấy rằng khí hậu của miền Trung Tây Bắc, Châu Âu hiện nay ấm hơn, ẩm ướt hơn và thuận lợi hơn cho muỗi, trong khi các khu vực có mùa hè nóng hơn, khô hơn ở Nam Âu có thể chứng kiến sự suy giảm quần thể muỗi trong tương lai. Các loài Aedes khác cũng được dự đoán sẽ theo các mô hình tương tự. Tuy nhiên, trong tương lai, điều quan trọng cần xem xét là khả năng các loài muỗi thích nghi với môi trường thay đổi, cho phép chúng tồn tại ở các vùng phía Nam nóng bức. Người ta cho rằng bệnh sốt rét khó có thể trở thành bệnh đặc hữu ở Anh trong thời gian tới do hệ thống chăm sóc sức khỏe tiên tiến, nhưng các quốc gia nghèo hơn không có cơ sở hạ tầng tốt phải gánh chịu gánh nặng lớn hơn và do đó, vòng luẩn quẩn của bệnh tật và nghèo đói có thể sẽ tiếp tục ở những quốc gia này. Đây chính là nghịch lý quan trọng của biến đổi khí hậu và các bệnh truyền nhiễm cũng như khả năng ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng.

Mặc dù hệ thống y tế của Anh có thể đủ khả năng ngăn ngừa các đợt bùng phát sốt rét, nhưng nếu điều kiện thời tiết và quần thể muỗi có khả năng tạo điều kiện cho sự lây truyền nội địa tương tác với nhau, tất cả những gì cần thiết có thể chỉ là một dòng người nhập cư hoặc du khách bị nhiễm bệnh không có triệu chứng từ các vùng dịch tễ bị muỗi địa phương đốt và giúp lây lan bệnh sốt rét sang các vùng mới. Những trường hợp này đã xảy ra gần đây trong cuộc khủng hoảng kinh tế của Hy Lạp, một quốc gia nằm trong biên giới của Liên minh Châu Âu, nơi ghi nhận sự lây truyền sốt rét nội địa đáng kể từ năm 2009‐2011. Ngoài du lịch toàn cầu, việc nhập khẩu một số mặt hàng nhất định, chẳng hạn như lốp xe đã qua sử dụng, có thể giúp thiết lập các loài muỗi xâm lấn vào các khu vực mới như Culex modestus (vật trung gian truyền bệnh West Nile) và Aedes albopictus (vật trung gian truyền bệnh Chikungunya, sốt xuất huyết, Zika) đã được tìm thấy gần đây ở Anh.

Các bệnh KST khác có vật trung gian truyền bệnh là muỗi cũng có nguy cơ lây lan tương tự do biến đổi khí hậu. Sự phân bố của bệnh giun chỉ bạch huyết có thể được xác định bằng cách xem xét độ ẩm của đất và tán cây vì những yếu tố này có thể cho thấy sự hiện diện của các địa điểm sinh sản của muỗi. Khi nhiệt độ và lượng mưa thay đổi, độ ẩm của đất và quần thể muỗi tương ứng cũng sẽ thay đổi. Một mô hình hốc sinh thái được tạo ra để khảo sát sự phân bố tiềm năng của bệnh giun chỉ bạch huyết ở Châu Phi cho thấy rằng, tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của biến đổi khí hậu trong tương lai, số người có nguy cơ nhiễm bệnh có thể tăng từ 543 đến 804 triệu lên con số đáng kinh ngạc từ 1,65 đến 1,86 tỷ người ngay vào năm 2050.

Ở Bắc Mỹ, có lẽ chúng ta nên quan tâm hơn đến loài bọ Triatomine được biết đến là tác nhân truyền bệnh Chagas, một căn bệnh phổ biến ở các vùng nông thôn của Mỹ Latinh. Loài bọ Triatomine cũng rất phổ biến ở miền Nam của Mỹ. Hiện nay, bệnh Chagas đang lan rộng hơn về phía Bắc, ở các vùng thuộc miền Nam Hoa Kỳ, nơi căn bệnh này mới xuất hiện một cách tự phát gần đây, rất có thể là do nhiệt độ tăng, sự di cư và du lịch toàn cầu. Có ít nhất 11 loài bọ Triatomine khác nhau ở Mỹ và nhiều loài vật chủ chứa mầm bệnh cũng sinh sống ở nước này, chẳng hạn như chuột gỗ, gấu trúc, chồn hôi và chó sói đồng cỏ.

Một số quận ở Texas đặc biệt có nguy cơ cao do các khu dân cư thu nhập thấp được gọi là “colonias”, đặc trưng bởi nhà ở xây dựng kém và hệ thống vệ sinh không đảm bảo, tạo môi trường sống cho côn trùng và dễ dàng xâm nhập vào nhà dân. Cũng có thể sự thay đổi điều kiện khí hậu có thể gây ra sự thay đổi trong hành vi của bọ triatomine. Côn trùng thuộc họ Triatomine có xu hướng ăn nhiều hơn để tránh mất nước khi nhiệt độ trên 30°C và độ ẩm thấp. Người ta cũng phát hiện ra rằng khi nhiệt độ trong nhà tăng lên, côn trùng thuộc họ Triatomine có thể có vòng đời ngắn hơn, cho phép chúng tăng mật độ quần thể và tăng khả năng lây lan bệnh tật. Các báo cáo đã công bố khác đã chứng minh sự phát triển nhanh hơn của Trypanosoma cruzi, tác nhân gây bệnh Chagas, ở một số vật chủ trung gian khi nhiệt độ tăng lên.

Phạm vi phân bố của ruồi Tse Tse cũng được mô phỏng theo các kịch bản biến đổi khí hậu và mặc dù phạm vi này không được dự đoán sẽ mở rộng quá mức, nhưng chúng được dự đoán sẽ dịch chuyển đáng kể, bị ảnh hưởng tiêu cực bởi biến đổi khí hậu. Sự dịch chuyển phạm vi này có thể dẫn đến việc một quần thể lớn hơn có nguy cơ mắc Trypanosoma brucei hoặc bệnh do Trypanosoma spp. ở người Châu Phi. Ví dụ, ở Zimbabwe, số lượng ruồi Tse tse đang giảm do sự kết hợp giữa kiểm soát vật trung gian truyền bệnh và nhiệt độ quá cao có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sự sống sót của chúng. Tuy nhiên, sự phân mảnh môi trường sống, mặc dù tạo ra các điều kiện dẫn đến quần thể ruồi già hơn, vẫn làm tăng tỷ lệ nhiễm bệnh và nguy cơ mắc bệnh.

Thêm vào đó là sự phổ biến của ruồi cát, một loại côn trùng truyền bệnh Leishmania spp., bao gồm một loạt các biểu hiện lâm sàng với tiên lượng khác nhau, từ các tổn thương loét da xung quanh vị trí nhiễm bệnh, được gọi là Leishmania spp. da khu trú, nhiều tổn thương không loét, được gọi là Leishmaniasis da lan tỏa hoặc phân tán và bệnh “di căn niêm mạc” gây biến dạng nghiêm trọng. Bệnh này gây ra một tỷ lệ mắc bệnh đáng kể và tổn thất tổng sản phẩm quốc nội ở nhiều quốc gia.

Tại Mỹ, các trường hợp được ghi nhận hàng năm ở khách du lịch nước ngoài, người nhập cư và quân nhân. Có rất nhiều báo cáo về các trường hợp nhiễm Leishmania spp. nội địa ở những người chưa từng đi du lịch ra ngoài Mỹ. Với tác động của biến đổi khí hậu góp phần làm tăng phạm vi phân bố của ruồi cát và việc tìm thấy ruồi ở những địa điểm mới, cùng với những quân nhân từng phục vụ ở Trung Đông và có thể đã tiếp xúc với mầm bệnh khi trở về nhà, cơ hội để bệnh Leishmania spp. ở Bắc Mỹ lan rộng một cách đáng kể và mạnh mẽ đang trở thành hiện thực. Người ta đã nhận thấy rằng ở một số khu vực trên thế giới, tỷ lệ nhiễm Leishmania spp. có liên quan đến sự biến đổi theo mùa.

Hình 4. Nguồn: https://phys.org/news/2025‐04‐scientists‐blame‐climate‐infectious‐diseases.html

Các “mô hình hốc sinh thái” cũng dự đoán sự mở rộng môi trường sống phù hợp cho các vật trung gian truyền bệnh là ruồi cát, làm tăng thêm nguy cơ mắc bệnh Leishmania spp. ở những khu vực hiện không phải là vùng dịch. Ngay cả trong những điều kiện mô hình hạn chế nhất, người ta dự đoán rằng nguy cơ phơi nhiễm bệnh Leishmania spp. ở người sẽ tăng ít nhất gấp đôi vào năm 2080 tại Mỹ. Tuy nhiên, xét đến tỷ lệ di cư của con người và tình trạng bất ổn dân sự toàn cầu dẫn đến sự di chuyển ồ ạt của người dân từ các khu vực có dịch bệnh đến các khu vực không có dịch bệnh trên thế giới và du lịch quốc tế, ngưỡng này sẽ bị vượt qua sớm hơn nhiều so với dự đoán.

Các loài ve Ixodes có lẽ được biết đến nhiều nhất với vai trò là vật trung gian truyền vi khuẩn và virus Borrelia burgdorferi (bệnh Lyme) hoặc họ virus Flaviviridae (viêm não do ve truyền), nhưng chúng cũng là vật trung gian truyền các động vật nguyên sinh gây bệnh Babesiosis. Lượng mưa cao hơn mức trung bình vào cuối mùa xuân hoặc đầu mùa hè có thể thúc đẩy hoạt động của ve và làm tăng tỷ lệ sống sót ở vùng Đông Bắc của Mỹ. Tại Thụy Điển, sự dịch chuyển về phía Bắc và sự gia tăng mật độ quần thể ve Ixodes trong những năm 1990 có liên quan đến sự thay đổi khí hậu, bao gồm mùa đông ôn hòa hơn và mùa xuân, mùa thu kéo dài hơn so với những năm 1980.

Tương tự, Canada và một số vùng cận Bắc Cực của Nga đã chứng kiến sự gia tăng quần thể ve và các bệnh do ve truyền khi nhiệt độ tăng lên. Khí hậu ấm hơn cũng liên quan đến sự đồng bộ tốt hơn giữa ve ở giai đoạn ấu trùng và ve non và điều này cho phép lây truyền bệnh nhanh hơn và các chủng bệnh độc hại hơn tồn tại trong vật trung gian truyền bệnh là ve.

Các trường hợp bệnh do Babesia spp. ở chó đã xảy ra trong một số điều kiện khí hậu địa phương nhất định, chẳng hạn như nhiệt độ cần tăng lên 12°C để bắt đầu quá trình tan băng trong đất và kết thúc khi nhiệt độ giảm, mưa đồng thời hoặc hạn hán nghiêm trọng. Một cách gián tiếp, điều kiện thời tiết làm thay đổi hành vi của con người và khiến họ tiếp xúc nhiều hơn với ve. Ví dụ, lượng mưa tăng có thể hỗ trợ sự phát triển của nấm ở Ba Lan, thúc đẩy việc thu hoạch nấm sau những tuần mưa khi ve cũng hoạt động mạnh hơn, do đó khiến người thu hoạch có nguy cơ bị ve cắn cao hơn. Kết hợp với những thay đổi về sử dụng đất, biến đổi khí hậu đang cho phép ve mở rộng phạm vi phân bố xa hơn về phía Bắc và gây ra mối đe dọa cho các cộng đồng mới trước đây chưa từng tiếp xúc với các bệnh như Babesia spp.

Điều này đã được chứng minh bằng sự gia tăng đáng kể tỷ lệ mắc bệnh do Babesia spp. ở các khu vực khác nhau trên thế giới như Mỹ, Canada và Anh khi nhiệt độ ấm lên. Thật không may, xu hướng này dự kiến sẽ tiếp tục vì các mô hình phân bố đã dự đoán rằng quần thể ve sẽ mở rộng hơn nữa về phía bắc trong những thập kỷ tới do các yếu tố khí hậu trực tiếp và sự thay đổi trong di chuyển/di cư của các loài vật chủ hoang dã như chim, hươu và chuột chân trắng.

Ốc sên là vật chủ trung gian quan trọng cho ký sinh trùng sán lá gan lớn Fasciola spp. và sán máng Schistosoma spp., với tỷ lệ ốc sên nước ngọt địa phương thường liên quan trực tiếp đến tỷ lệ ký sinh trùng. Khả năng duy trì quần thể ốc sên khả thi phụ thuộc vào tốc độ dòng chảy, lượng mưa và nhiệt độ.

Người ta đã quan sát thấy rằng ốc sên cần tốc độ dòng chảy và lượng mưa tương đối thấp với nhiệt độ vừa phải đến ấm áp, vì ốc sên ở Nigeria dồi dào nhất vào đầu mùa khô và tỷ lệ mắc bệnh sán máng cũng theo xu hướng thời gian này. Dự kiến biến đổi khí hậu sẽ gây ra tình trạng thiếu nước ở một số khu vực, điều này có thể làm tăng quần thể ốc sên nước ngọt và tỷ lệ mắc bệnh. Mô hình rủi ro đã chỉ ra rằng trong khi một số khu vực ở Đông Bắc Châu Phi có thể thấy sự giảm nguy cơ nhiễm bệnh sán máng, thì Đông Nam Châu Phi, đặc biệt có nguy cơ gia tăng tỷ lệ nhiễm sán máng và khu vực mới có khả năng trở thành vùng dịch khi nhiệt độ ấm lên.

Một nghiên cứu mô hình hóa đối với Trung Quốc cho thấy các xu hướng tương tự, với các khu vực mới có nguy cơ nhiễm bệnh sán máng do nhiệt độ tăng chiếm thêm 8,1% diện tích bề mặt của Trung Quốc khi mở rộng về phía Bắc đến các khu vực hiện không phải là vùng dịch. Xa hơn xích đạo, ốc sên thuộc Lymnae spp., là vật chủ trung gian của sán lá gan F. hepatica, dường như cũng được hưởng lợi từ biến đổi khí hậu. Sự phong phú của những con ốc sên này có liên quan đến nhiệt độ không khí và nước cũng như sự bốc hơi nước của đất.

Biến đổi khí hậu không phải là mối đe dọa duy nhất đối với sự thay đổi vận tốc và nhiệt độ nước; hoạt động của con người cũng là những yếu tố chính thúc đẩy sự gia tăng quần thể ốc sên. Thông qua việc chuyển hướng nguồn nước sẵn có cho hệ thống tưới tiêu và xây dựng đập, con người có thể gây ra dòng chảy chậm hơn, dẫn đến nhiệt độ nước ấm hơn và hậu quả là sự gia tăng quần thể ốc sên, từ đó kéo theo nguy cơ lây lan bệnh tật.

Bệnh do sán dây Echinococcus spp. thường do loài Echinococcus granulosus gây ra, với vòng đời không cần vật chủ trung gian là động vật chân đốt. Tuy nhiên, ký sinh trùng này không có vật chủ trung gian cụ thể, mà sử dụng nhiều sinh vật khác nhau như cáo, mèo và chó. Thật không may, ký sinh trùng này đã có thể sử dụng chó gấu trúc làm vật chủ cuối cùng, cho phép nó mở rộng phạm vi địa lý, do đó cũng mở rộng hơn nữa phạm vi của Echinococcus. Ngay cả khi không có vật chủ, một số ký sinh trùng có thể tồn tại ở các giai đoạn ngủ đông, kháng thuốc cho đến khi tìm thấy vật chủ thích hợp, và khí hậu ấm hơn chắc chắn sẽ giúp duy trì các giai đoạn đó.

(còn nữa)—> Tiếp theo Phần 2

TS.BS. Huỳnh Hồng Quang& Ths.Bs. Châu Văn Khánh

Viện Sốt rét‐Ký sinh trùng‐Côn trùng Quy Nhơn

Chia sẻ:

Tin cùng chuyên mục

Biến đổi khí hậu góp phần vào tái nổi và đang nổi của các bệnh ký sinh trùng (Phần 2) ‐ Hết

|

Ký sinh trùng trong môi trường Động vật nguyên sinh bị nuốt vào Động vật nguyên sinh tiếp xúc trực tiếp với môi trường trải qua giai đoạn nang hoặc…

Nhiễm trùng do vi nấm và ký sinh trùng ở mắt (Phần 3)

|

Nguyên nhân phổ biến nhất gây viêm nội nhãn do vi nấm nội sinh là C. albicans. Theo định nghĩa, viêm nội nhãn do vi nấm nội sinh xảy ra…

Nhiễm trùng do vi nấm và ký sinh trùng ở mắt (Phần 4)

|

Nhiễm trùng các cấu trúc lân cận Nhiễm trùng mí mắt, kết mạc và tuyến lệ Mí mắt có thể là nơi lây nhiễm S. schenckii, dẫn đến loét mủ…

Nhiễm trùng do vi nấm và ký sinh trùng ở mắt (Phần 2)

|

Phòng vệ kết mạc Bên dưới lớp biểu mô bảo vệ của kết mạc là một mạng lưới mạch máu và các cấu trúc bạch huyết. Mô bạch huyết liên…

Nhiễm trùng do vi nấm và ký sinh trùng ở mắt (Phần 1)

|

TÓM TẮT Cấu trúc độc đáo của mắt người, cũng như việc mắt tiếp xúc trực tiếp với môi trường, khiến nó dễ bị tổn thương bởi một số…

Đồng nhiễm sốt rét và các bệnh giun sán: cơ chế sinh học, thực trạng và chiến lược can thiệp (Phần 1)

|

Đa ký sinh là sự xuất hiện đồng thời của hai hoặc nhiều loài ký sinh trùng trong cùng một vật chủ là con người. Các loài ký sinh trùng…

Đồng nhiễm sốt rét và các bệnh giun sán: cơ chế sinh học, thực trạng và chiến lược can thiệp (Phần 2)

|

2. Tác động lâm sàng và gánh nặng bệnh tật Tình trạng đồng nhiễm giữa ký sinh trùng sốt rét và giun sán không chỉ là sự chồng chéo đơn…

Đồng nhiễm sốt rét và các bệnh giun sán: cơ chế sinh học, thực trạng và chiến lược can thiệp (Phần 3)

|

3. Thực trạng đồng nghiễm sốt rét và giun sán Ước tính hiện tại cho thấy hơn một phần ba dân số toàn cầu đang sinh sống trong các khu…

Đồng nhiễm sốt rét và các bệnh giun sán: cơ chế sinh học, thực trạng và chiến lược can thiệp (Phần 4 ‐ Hết)

|

4. Chiến lược can thiệp và hướng đi tương lai Nhận thức được những tương tác sinh lý bệnh phức tạp và hệ lụy lâm sàng nặng nề của tình…

Một số vấn đề liên quan trong thực hành lâm sàng và cận lâm sàng

|

Vấn đề 1. Trong thực tế, nhiều bệnh nhân mang mẫu ký sinh trùng trưởng thành đến nhờ phân tích nhưng họ lỡ bảo quản mẫu bệnh phẩm ký sinh…