Tóm tắt
Nhóm tác giả Jayashankar CA và cộng sự nghiên cứu cho biết các bệnh nhiệt đới bị lãng quên (NTDs) là một nhóm bệnh do nhiều loại vi sinh vật gây ra, ảnh hưởng đến hàng triệu người ở các vùng khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới. NTDs phổ biến hơn ở những người sống trong nghèo đói, không được tiếp cận với nước sạch, vệ sinh đầy đủ và chăm sóc sức khỏe chất lượng. Hầu hết các NTDs là bệnh mãn tính và có khả năng gây tàn tật hơn là gây tử vong, để lại những hậu quả xã hội nghiêm trọng. Việc kiểm soát NTDs trở nên phức tạp do nguồn lực hạn chế và thường bị các cơ quan tài trợ toàn cầu bỏ qua. Ấn Độ đang phải gánh chịu một gánh nặng đáng kể của các NTDs toàn cầu. Nghịch lý là các NTDs có thể phòng ngừa và điều trị được với chi phí phải chăng. Vậy thì tại sao chúng ta lại cùng tồn tại với những căn bệnh này?
Tổ chức Y tế Thế giới (TCYTTG) đã đảm nhận vai trò lãnh đạo trong việc loại bỏ, xóa bỏ và kiểm soát các NTDs toàn cầu. TCYTTG đã công bố một lộ trình vạch ra kế hoạch hành động, được xem xét định kỳ. Điều này đã dẫn đến những tiến bộ đáng kể trong việc giải quyết các NTDs. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc kiểm soát và phòng ngừa NTDs. Ấn Độ đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong việc kiểm soát và loại bỏ NTDs bằng cách thực hiện các chiến lược và kế hoạch hành động của TCYTTG. Điều này được thể hiện rõ qua sự gia tăng nghiên cứu và tài trợ theo hướng này. Số lượng thuốc, vaccine và công cụ nghiên cứu mới hiện có và đang trong quá trình phát triển là minh chứng cho những nỗ lực của họ. Việc tập trung riêng vào vấn đề bệnh nhiệt đới bị lãng quên (NTDs) ở Ấn Độ sẽ làm giảm đáng kể gánh nặng của các bệnh bị lãng quên liên quan đến nghèo đói và có thể thúc đẩy mạnh mẽ chương trình y tế toàn cầu. Bài đánh giá này nêu bật vấn đề NTD từ góc nhìn của Ấn Độ và toàn cầu.

Hình 1. Bệnh Nhiệt đới bị lãng quên trên thế giới có thể thay đổi mặt bệnh và tỷ lệ mắc
Nguồn: https://diccionario.isglobal.org/en/etd/
Giới thiệu và bối cảnh
Thế giới liên tục bị tàn phá bởi các bệnh truyền nhiễm, gây ra các bệnh đặc hữu (chỉ ảnh hưởng đến các khu vực địa lý nhỏ như làng, thị trấn hoặc thành phố và chỉ ảnh hưởng đến hàng trăm người), dịch bệnh (ảnh hưởng đến nhiều địa điểm địa lý trải rộng khắp một quốc gia và chỉ ảnh hưởng đến hàng nghìn người) và đại dịch (ảnh hưởng đến nhiều khu vực địa lý trải rộng khắp toàn cầu, bao gồm nhiều quốc gia và chỉ ảnh hưởng đến hàng triệu người). Một số bệnh truyền nhiễm này đã góp phần làm giảm đáng kể dân số. Thêm vào đó, những bệnh này, khi lây lan khắp các quốc gia thuộc các khu vực địa lý khác nhau, đã làm tê liệt nền kinh tế. Đại dịch COVID‐19 do virus gây hội chứng hô hấp cấp tính nặng mới (SARS‐CoV‐2) gây ra là ví dụ mới nhất cho thấy bệnh tật nghiêm trọng và dẫn đến cái chết của hàng triệu người.
Một số bệnh truyền nhiễm do các loài vi sinh vật khác nhau thuộc vi khuẩn, nấm, ký sinh trùng và virus gây ra xuất hiện không thường xuyên ở các vùng địa lý khác nhau, đặc biệt ảnh hưởng đến các cộng đồng nghèo khó. Một vài bệnh trong số này được cho là do các vật trung gian truyền bệnh như ruồi và ấu trùng ruồi, cũng như sự tham gia của vật chủ động vật. Bên cạnh đó, một số bệnh khó chẩn đoán do thiếu phương pháp nuôi cấy và hạn chế về khả năng chẩn đoán. Hơn nữa, một số bệnh truyền nhiễm chỉ được phát hiện trong các trường hợp riêng lẻ và xuất hiện rải rác. Điều này dẫn đến việc nhân viên y tế có kiến thức hạn chế về bệnh và các đặc điểm lâm sàng của nó.
Hotez và cộng sự đã giới thiệu thuật ngữ bệnh nhiệt đới bị bỏ quên (NTDs) để giải quyết các bệnh truyền nhiễm như vậy với ý định cao cả là thúc đẩy động lực chính trị, tài trợ và nghiên cứu phát triển nhằm giúp giải quyết mối đe dọa do những bệnh này gây ra. Chúng được gọi là bị bỏ quên vì những bệnh này không nhận được sự chú ý trong “Chương trình nghị sự về sức khỏe toàn cầu mặc dù trọng tâm hiện tại là bảo hiểm y tế toàn dân”.
Không có sự đồng thuận duy nhất về định nghĩa NTD. Các tổ chức khác nhau, chẳng hạn như Tổ chức Y tế Thế giới (TCYTTG), Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (US.CDC), nhiều tổ chức phi chính phủ (NGOs) và các nhà quản lý và chuyên gia y tế, cùng nhiều tổ chức khác, đã định nghĩa NTDs theo cách riêng của họ. TCYTTG định nghĩa NTDs là một nhóm bệnh truyền nhiễm đa dạng do nhiều loại mầm bệnh, bao gồm virus, vi khuẩn, ký sinh trùng, nấm và độc tố, ảnh hưởng đến hơn 1,5 tỷ người ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới sống trong nghèo đói mà không được tiếp cận với nước sạch, vệ sinh đầy đủ và chăm sóc sức khỏe chất lượng. Cũng không có sự đồng thuận về việc bệnh nào được coi là NTDs. Nhiều bệnh do virus Ebola (EBV), virus Zika (ZKV) và virus Corona cùng nhiều loại khác, không có trong danh sách NTDs của TCYTTG. Một số cơ quan khác có danh sách đề xuất của riêng họ, khác với danh sách NTDs.

Hình 2. Một số bệnh nhiệt đới bị lãng quên và nguồn gốc của nó
https://www.developmentaid.org/news‐stream/post/171827/neglected‐tropical‐diseases
Phần lớn sPhự chú ý đã được tập trung vào việc tăng cường nguồn lực để chống lại ba căn bệnh tàn phá nhất, như hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải (AIDS) do virus gây suy giảm miễn dịch ở người (HIV), bệnh lao (TB) và sốt rét. Các bệnh nhiệt đới bị lãng quên (NTDs) có nguồn lực hạn chế và hầu như bị các cơ quan tài trợ toàn cầu bỏ qua. Lý do cho điều này bao gồm nghèo đói, cô lập về địa lý, kỳ thị, khan hiếm dữ liệu liên quan đến ước tính gánh nặng ở địa phương và toàn cầu, và ý chí chính trị cũng như nguồn lực tài chính không đủ để kiểm soát chúng. Hơn nữa, dường như thiếu các nhóm vận động hành lang cho các nhóm dân số dễ bị tổn thương nhất, những người bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi các bệnh này. Ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy NTD đe dọa sức khỏe của người nghèo, cũng như các bệnh khác như HIV/AIDS, lao và sốt rét. Việc thiếu tiếp cận kịp thời với điều trị và chăm sóc có thể gây suy nhược và kỳ thị, dẫn đến khuyết tật suốt đời và khiến các nước đang phát triển phải chi hàng tỷ đô la mỗi năm để quản lý NTDs.
Hết phần 1 ‐> Còn tiếp
TS.BS. Huỳnh Hồng Quang & TS. Nguyễn Thị Liên Hạnh
Viện Sốt rét‐KST‐CT Quy Nhơn









