Chào mừng bạn đến với website Viện Sốt rét-KST-CT Quy Nhơn

  DANH MỤC

  Liên kết website

  Bản đồ

  Thống kế truy cập

Đang online: 5
Hôm nay: 14
Hôm qua: 14
Tuần này: 226
7 ngày trước: 246
Tháng này: 1583
30 ngày trước: 1600

Biến đổi khí hậu góp phần vào tái nổi và đang nổi của các bệnh ký sinh trùng (Phần 2) ‐ Hết

Ký sinh trùng trong môi trường

Động vật nguyên sinh bị nuốt vào

Động vật nguyên sinh tiếp xúc trực tiếp với môi trường trải qua giai đoạn nang hoặc trứng nang như một phần của vòng đời, các giai đoạn này cung cấp mức độ kháng cự khác nhau cho ký sinh trùng và cho phép chúng tồn tại bên ngoài vật chủ. Bệnh do Giardia spp., bệnh do Cryptosporidium spp., bệnh do Amip và bệnh do Toxoplasma gondii. đều có thể lây truyền qua nước uống bị ô nhiễm. Biến đổi khí hậu có thể gây áp lực lên các ngành nông nghiệp khi họ cố gắng duy trì năng suất cây trồng trong thời kỳ hạn hán hoặc mưa lớn. Để bù đắp cho những áp lực này đối với cây trồng, việc sử dụng phân bón được khuyến khích tăng lên.

Hình 5. Một khuôn khổ về cách biến đổi khí hậu tương tác với các biến số tự nhiên và con người khác có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm. AMR: kháng thuốc kháng sinh, ENSO: hiện tượng El Niño‐Dao động Nam, WASH: nước sạch, vệ sinh và phòng dịch, VBD: bệnh do côn trùng truyền bệnh|Nguồn: https://www.researchgate.net/figure/A‐framework‐of‐how‐climate‐change‐interacts‐with‐other‐natural‐and‐human‐variables‐that_fig1_380034276

Phân bón động vật, cũng như chất thải sinh học của con người được sử dụng làm phân bón, có khả năng chứa nang và nang trứng KST. Các trận mưa lớn, có thể tăng tần suất và cường độ do biến đổi khí hậu, sẽ thường xuyên cuốn phân bón vào các nguồn nước địa phương. Các trận mưa lớn cũng có thể đơn giản là lấy đi nang và nang trứng từ đất và cỏ và những sự kiện này có liên quan đến sự bùng phát bệnh Cryptosporidium spp. và Giardia spp.

Một vài tình huống có thể xảy ra khi các KST này xâm nhập vào nguồn nước. Thứ nhất, các trận mưa lớn và lũ lụt có thể khiến một số nhà máy xử lý nước thải không thể xử lý lượng nước thải đầu vào. Các nhà máy xử lý nước thải thường được trang bị hệ thống tràn cho phép nước thải dư thừa chảy qua mà không qua bộ lọc sơ cấp loại bỏ các mảnh vụn lớn. Nước thải này sau đó được trả lại nguồn nước mà không qua xử lý và vẫn còn các sinh vật ký sinh có khả năng lây nhiễm. Vấn đề này càng trở nên nghiêm trọng hơn đối với các quốc đảo dễ bị ngập lụt trong các hiện tượng thời tiết cực đoan, chẳng hạn như bão và nước ngầm, thậm chí có thể bị ô nhiễm. Năm 1987, người dân sống trên quần đảo Chuuk thuộc Liên bang Micronesia đã trải qua sự gia tăng đột ngột bệnh do Amip do lũ lụt từ cơn bão Nina. Thứ hai là do hệ thống tràn, KST có thể không bị tiêu diệt bởi các chất khử trùng thông thường được sử dụng tại các cơ sở xử lý nước thải và nước uống và vẫn tồn tại trong nước. Ví dụ, clor là một chất khử trùng thông thường nhưng không có khả năng tiêu diệt Cryptosporidium spp. ở dạng nang trứng.

Ngay cả phương pháp khử trùng được tôn trọng hơn, sử dụng tia cực tím cũng không phải lúc nào cũng hiệu quả trong việc tiêu diệt các nang trứng này. Nhiệt độ nước và thời gian tiếp xúc với tia cực tím đóng vai trò trong tỷ lệ tử vong của KST và để đạt hiệu quả tối đa, các thông số này phải được xác định cẩn thận. Trong cả hai trường hợp đã thảo luận, con người cuối cùng đều tiếp xúc với nguồn nước bị ô nhiễm này và uống hoặc nuốt phải KST do các sự kiện khí hậu.

Các bệnh giun sán lây truyền qua đất

Các KST có kích thước lớn tương tác trực tiếp với môi trường khi một phần vòng đời của chúng diễn ra bên ngoài vật chủ. Giun sán như giun móc, giun đũa và giun tóc có mặt trong đất trước khi lây nhiễm vào vật chủ và một số thành phần của đất có thể bị thay đổi cơ bản do biến đổi khí hậu. Nhiệt độ cao hơn có thể khiến ấu trùng phát triển nhanh hơn và phát triển bên trong trứng đối với giun móc, cuối cùng làm giảm thời gian lây nhiễm của chúng. Lượng mưa tăng có thể ngăn ngừa sự khô héo của trứng/ ấu trùng (giảm mất nước cơ thể), do đó cho phép tỷ lệ sống sót cao hơn của các KST này. Tương tự, độ ẩm tăng sẽ làm tăng tỷ lệ sống sót của ấu trùng trong đất, đặc biệt là đối với giun móc vì ấu trùng của chúng có nguy cơ bị khô héo cao hơn so với các loài giun sán khác.

Sau nạn phá rừng quy mô lớn ở Haiti và tình trạng bất ổn chính trị ngăn cản việc duy trì cảnh quan đúng cách, sông Royone bắt đầu gây lũ lụt thường xuyên hơn ở cộng đồng lân cận, dẫn đến sự gia tăng đáng kể tỷ lệ nhiễm giun móc. Trước đây, nhiễm giun móc không phổ biến trong khu vực này trong một thời gian và người ta xác định rằng sự thay đổi về thành phần đất và độ ẩm do lũ lụt đã góp phần và tạo điều kiện cho sự tái xuất hiện này. Trong 6 năm sau trận lũ, tỷ lệ nhiễm giun móc, mỏ tăng từ 0% lên 12% rồi 15%, trong khi các bệnh nhiễm giun sán khác vẫn tương đối ổn định. Trường hợp này cho thấy sự kết hợp giữa môi trường bị thay đổi và các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể gây ra những ảnh hưởng lâu dài và nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng. Với thông tin đó, người ta có thể cho rằng biến đổi khí hậu thúc đẩy lượng mưa và độ ẩm thấp hơn sẽ làm giảm tỷ lệ nhiễm 3 loại giun tròn này, nhưng điều này có thể không hoàn toàn đúng. Các vùng có khả năng nhận được rất ít lượng mưa, dẫn đến hạn hán, sẽ thiếu nguồn lực để duy trì vệ sinh cá nhân, có thể làm trầm trọng thêm tình trạng nhiễm trùng do giun đũa và giun tóc.

Điều quan trọng cần lưu ý là nạn phá rừng và các hoạt động khai thác, thay đổi môi trường tự nhiên khác, bao gồm cả biến đổi khí hậu, ảnh hưởng đến đa dạng sinh học, một yếu tố quan trọng khác liên quan đến sự gia tăng các bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người và bệnh do côn trùng truyền.

Kinh tế

Không chỉ những bệnh KST mới nổi và tái xuất hiện này ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe con người, mà chúng còn có khả năng ảnh hưởng đến nền kinh tế địa phương và toàn cầu. Nói chung, bản chất gây suy nhược của các bệnh KST cản trở năng suất và sự phát triển của cộng đồng. Các bệnh nhiệt đới bị lãng quên, chẳng hạn như các bệnh do KST gây ra, đã dẫn đến thiệt hại hàng triệu ngày công và sau đó là hàng tỷ đô la tăng trưởng kinh tế mỗi năm. Hơn nữa, KST cũng ảnh hưởng đến vật nuôi mà con người phụ thuộc vào. Điều quan trọng cần lưu ý là 2 trường hợp được trình bày dưới đây không phải là những sự cố riêng lẻ hoặc ví dụ độc nhất về sự suy giảm vật nuôi do nhiễm KST.

Vương quốc Anh đã chứng kiến lượng mưa hàng năm tăng 20%, ít hiện tượng tan băng hơn và mùa đông ấm hơn so với 50 năm trước và người ta lo ngại rằng những đặc điểm khí hậu này đang bắt đầu ảnh hưởng tiêu cực đến ngành chăn nuôi cừu. Các đợt bùng phát bệnh KST không lường trước được do Haemonchus contortus, Nematodirus battus, Teladorsagia circumcincta và Fasciola hepatica gây ra đã xảy ra ở Vương quốc Anh. Những đợt bùng phát như vậy cho thấy các loại ký sinh trùng này có khả năng lợi dụng sự thay đổi khí hậu, và các mô hình đã chỉ ra rằng xứ Wales và Scotland đặc biệt có nguy cơ cao với các đợt bùng phát xảy ra sớm hơn trong năm. Haemonchus contortus hiện có thể hoàn thành vòng đời của nó và mở rộng xa hơn về phía bắc, gây áp lực lây nhiễm theo hai giai đoạn.

Người ta ước tính rằng biến đổi khí hậu có thể kéo dài mùa phát triển của F. hepatica lên đến 4 tháng ở các vùng Tây Bắc của Vương quốc Anh và cho phép lây truyền bệnh sán lá gan xảy ra trong những tháng mùa đông ở các vùng phía Nam. Mặc dù một số khu vực có thể trải qua nhiệt độ trên mức tối ưu và hạn hán, nhưng thật không may, đó lại là những khu vực được dự đoán có những thay đổi thuận lợi cho sự phát triển của KST trùng với mật độ gia súc và cừu cao. Mô hình độ ngày tăng trưởng cho New Zealand cho thấy nguy cơ nhiễm bệnh ở một số vùng có thể tăng hơn 100% vào năm 2090. Mặc dù một số vùng ít thay đổi, nhưng một lần nữa, đó lại là những vùng có cừu và gia súc thường thấy nguy cơ gia tăng.

Hiện nay, ở Scotland có nhiều cừu hơn số người và giá trị thu nhập ước tính từ chăn nuôi cừu năm 2015 vào khoảng 195 triệu Euro. Ngành công nghiệp sữa và chăn nuôi cừu cũng quan trọng tương tự ở New Zealand. Sản xuất gia súc và cừu bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi các bệnh KST và chúng dễ dàng lây lan trong đàn nếu không được quản lý đúng cách. Những bệnh nhiễm trùng này sẽ cản trở đáng kể tiềm năng xuất khẩu của các quốc gia đó, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến nền kinh tế và tổng sản phẩm quốc nội của họ. Dễ dàng nhận thấy biến đổi khí hậu tạo điều kiện thuận lợi cho các loại KST này có tiềm năng gây thiệt hại nghiêm trọng cho nền kinh tế Scotland.

Ký sinh trùng có thể gây thiệt hại cho nền kinh tế dưới nước cũng như trên đất liền. Chỉ riêng năm nay, ấu trùng sán dây Diphyllobothrium nihonkaiense đã được tìm thấy trong cá hồi hồng hoang dã ngoài khơi bờ biển Alaska. Không thể loại trừ khả năng biến đổi khí hậu và các hiện tượng dòng hải lưu tương ứng đã tạo điều kiện cho sự xuất hiện của KST này ở khu vực Alaska. Điều này đáng lo ngại vì nó có nghĩa là cả cá hồi đánh bắt tự nhiên và cá hồi nuôi đều có nguy cơ nhiễm KST này, chắc chắn sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe của loài này mà còn có thể ảnh hưởng tiêu cực đến ngành công nghiệp đánh bắt cá hồi. Các bệnh KST, cả do côn trùng truyền và do giun sán, đều có thể làm suy giảm nghiêm trọng sức khỏe và sản lượng vật nuôi, gây thiệt hại cho nền kinh tế địa phương và toàn cầu, đồng thời đặt ra mối đe dọa đáng kể đối với an ninh lương thực trong tương lai.

Quan hệ mật thiết giữa biến đổi khí hậu toàn cầu và sự lây truyền bệnh truyền nhiễm: Liệu con người có thể giúp đỡ được gì?

Khí hậu đề cập đến điều kiện thời tiết của một địa điểm cụ thể trong một khoảng thời gian nhất định. Khí hậu bao gồm tất cả các yếu tố khí hậu như lượng mưa, lượng giáng thủy, lượng tuyết rơi, nhiệt độ, ánh nắng mặt trời và độ ẩm tương đối (Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC, 2006). Khi các hoạt động của con người như phá rừng, khai thác mỏ, đốt nhiên liệu hóa thạch, phát thải khí độc hại và khói từ hộ gia đình và các ngành công nghiệp gia tăng trong khí quyển, cùng với sự tích tụ cao của các chất ô nhiễm môi trường khác, nồng độ các khí nhà kính như metan, ozon và CO2 tăng lên, điều này dẫn đến sự thay đổi trong sự xuất hiện bình thường của các yếu tố khí hậu. Theo thời gian, những thay đổi này gây ra hiện tượng nóng lên toàn cầu và biến đổi khí hậu (Tổ chức Khí tượng Thế giới, 2021a; 2022).

Theo báo cáo của Cơ quan Môi trường Châu Âu (EEA, 2008), các hiện tượng thời tiết cực đoan đã xảy ra thường xuyên, mực nước biển toàn cầu liên tục dâng cao kể từ năm 1961 với tốc độ khoảng 1,8 mm mỗi năm. Biến đổi khí hậu có liên quan đến sự tồn tại dai dẳng của nhiều bệnh truyền nhiễm vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người. Nếu không có biện pháp nào được thực hiện, sự lây lan của các bệnh truyền nhiễm do biến đổi khí hậu có thể trở nên nguy hiểm hơn nhiều so với những gì thế giới từng nghĩ đến. Đối với mỗi sự lây truyền bệnh, có ba yếu tố liên quan: Tác nhân gây bệnh, vật chủ/ vật trung gian truyền bệnh hoặc vật chủ và môi trường. Đối với một số tác nhân gây bệnh, vật chủ trung gian hoặc vật truyền bệnh là cần thiết để hoàn thành vòng đời của chúng. Tuy nhiên, khí hậu cũng như điều kiện thời tiết là cần thiết cho sự phát triển và phân bố của tác nhân gây bệnh, vật truyền bệnh và vật chủ (Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu) (IPCC, 2012). Vì ba yếu tố phụ thuộc vào điều kiện thời tiết, nên những thay đổi trong các điều kiện này cũng có thể tác động trực tiếp đến sự xuất hiện của các bệnh này.

Hình 6. Các rủi ro về sức khỏe nhạy cảm với biến đổi khí hậu |Nguồn: WHO, 2021

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra mối liên hệ giữa sự gia tăng nhiệt độ trái đất và tác động của nó đến sự lây lan của các bệnh truyền nhiễm cũng như sự mở rộng phạm vi địa lý của các bệnh này. Nhìn chung, sự lây lan và phân bố theo mùa của các bệnh truyền nhiễm bị ảnh hưởng bởi điều kiện khí hậu và địa lý, điều này cũng ảnh hưởng đến mức độ nghiêm trọng của các bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là những bệnh lây truyền qua côn trùng (bọ chét, rệp, chấy, muỗi) và ve, rất nhạy cảm với sự thay đổi điều kiện khí hậu và điều này góp phần rất lớn vào sự lây lan của các bệnh truyền nhiễm như bệnh do virus (sốt xuất huyết do nhiễm virus Dengue, virus Chikungunya, Hantavirus, sốt vàng da), ký sinh trùng (bệnh giun chỉ, bệnh do Leishmania spp., bệnh ngủ Châu Phi, sốt rét) và vi khuẩn (bệnh dịch hạch, bệnh do Salmonella, bệnh lỵ, bệnh tả, bệnh Lyme, v.v.) (Jofre và cs., 2010; Bozic và Kanduc, 2021).

Khi nhiệt độ tăng lên, nó có thể ảnh hưởng đến vòng đời, sự phát triển cũng như tỷ lệ sống sót tổng thể của các mầm bệnh hoặc ảnh hưởng gián tiếp đến các mầm bệnh thông qua những thay đổi trong môi trường, đặc điểm sinh thái hoặc các đối thủ cạnh tranh cụ thể của mầm bệnh đó. Về lâu dài, điều này có thể làm thay đổi sự phân bố bệnh tật thông thường. Ví dụ, virus viêm não Nhật Bản (JEV), một loại virus lây nhiễm vào tế bào não và được truyền sang người thông qua muỗi khi chúng cắn chim và lợn, nơi virus cư trú và cuối cùng lây truyền sang người sau khi bị muỗi đốt. Hai bệnh khác nhau này là sốt rét và JEV, có những đặc điểm riêng biệt vì sự phát triển của muỗi cần nhiệt độ từ 22‐23°C trong khi sự lây truyền JEV cần nhiệt độ tối thiểu từ 25‐26°C (WMO, 2022).

Khi nhiệt độ vượt quá 33‐39°C, sự phát triển của ký sinh trùng (P. vivax và P. falciparum) sẽ ngừng lại, dẫn đến sự gián đoạn toàn bộ vòng đời của chúng. Hơn nữa, khi thời gian ủ bệnh ngoại sinh (EIP) của mầm bệnh bị thay đổi, điều này có thể tạo điều kiện thuận lợi cho sinh vật bằng cách rút ngắn thời gian ủ bệnh thông qua việc giảm số ngày. Ví dụ, ký sinh trùng sốt rét P. falciparum có EIP bình thường là 26 ngày ở 20°C, nhưng khi nhiệt độ tăng lên khoảng 25°C, EIP bình thường bị biến đổi bằng cách rút ngắn xuống còn 13 ngày (Wu và cs., 2016). Mặt khác, nhiệt độ thấp hơn có khả năng kéo dài EIP của mầm bệnh cao hơn và do đó, làm giảm tỷ lệ lây truyền bệnh. Điều này có thể thấy trong bệnh sốt xuất huyết vì chỉ một số lượng hạn chế virus muỗi có thể sống sót trong điều kiện thấp và không thuận lợi như vậy.

Hình 7. Quá trình tan chảy của một chỏm băng khi nhiệt độ toàn cầu tăng do biến đổi khí hậu.

Ngoài ra, nhiệt độ cao, đặc biệt là trong thời tiết nóng bức, có thể dẫn đến tăng nhiệt độ phòng, từ đó làm tăng nhiệt độ môi trường bảo quản thực phẩm, nguồn nước cũng như nhiệt độ cơ thể bình thường của người và động vật. Điều này tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển (sinh sôi) của nhiều vi sinh vật gây bệnh. Hơn nữa, sự tăng nhiệt độ do thay đổi các yếu tố khí hậu có thể dẫn đến sự tan chảy của các sông băng (Hình 2), khiến các nguồn nước vượt quá khả năng chứa đựng và cuối cùng dẫn đến lũ lụt. Lũ lụt có liên quan đến sự xuất hiện của nhiều mầm bệnh lây truyền qua thực phẩm, chủ yếu là do nước chảy tràn qua các cống rãnh, cũng như phân người và động vật do việc phóng uế bừa bãi và cuối cùng làm ô nhiễm các nguồn nước công cộng, ngũ cốc phơi khô ngoài trời như thấy trên các tuyến đường chính ở Nigeria và các nước Châu Phi khác, cũng như trái cây và rau quả ăn liền trong các trang trại, chợ và các môi trường bảo quản khác (Jofre và cs., 2010).

Sự thay đổi độ ẩm cũng được ghi nhận đóng vai trò quan trọng trong việc lây truyền các mầm bệnh trong không khí như cúm, sởi, quai bị, ho gà và thủy đậu, … Các mầm bệnh này phản ứng với một số điều kiện độ ẩm, chủ yếu là nhiệt độ cũng như độ ẩm tuyệt đối. Kiểm soát biến đổi khí hậu là trách nhiệm của tất cả mọi người. Hơn nữa, việc sử dụng Hệ thống Cảnh báo Sớm (EWS), bao gồm kiến thức về rủi ro, dịch vụ giám sát và cảnh báo, phổ biến và truyền thông và cuối cùng là khả năng ứng phó, sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc theo dõi cũng như kiểm soát biến đổi khí hậu.

Hình 8. Giải pháp cho biến đổi khí hậu toàn cầu “Những nỗ lực chung của chúng ta sẽ tạo nên sự khác biệt” (Chiến dịch Hành động Cá nhân của Liên Hợp Quốc, 2022).

Theo báo cáo năm 2022 của chiến dịch hành động cá nhân của Liên hợp Quốc về biến đổi khí hậu và phát triển bền vững, khoảng mười thói quen môi trường lành mạnh sẽ góp phần đáng kể vào việc giải quyết các vấn đề biến đổi khí hậu toàn cầu. Đó là: Tiết kiệm năng lượng tại nhà, Đi bộ, đi xe đạp hoặc sử dụng phương tiện giao thông công cộng, Ăn nhiều rau củ, Cân nhắc kỹ lưỡng khi đi du lịch, Giảm thiểu rác thải thực phẩm, Giảm thiểu, tái sử dụng, sửa chữa và tái chế, Thay đổi nguồn năng lượng trong nhà, Chuyển sang sử dụng xe điện, Chọn sản phẩm thân thiện với môi trường và cuối cùng là lên tiếng.

Cho đến khi chúng ta áp dụng những thay đổi này, tác động xấu của biến đổi khí hậu cùng với mối đe dọa từ nhiều bệnh truyền nhiễm sẽ được ngăn chặn.

Các bệnh nguy hiểm đang gia tăng do biến đổi khí hậu

Hiện nay, các đợt bùng phát dịch bệnh truyền nhiễm đang được liên kết trực tiếp với hiện tượng nóng lên toàn cầu và nguy cơ này đang lan rộng từ các vùng nhiệt đới sang cả các vùng ôn đới. Bằng cách gây ra sự hỗn loạn trong hệ thống thời tiết và khí hậu, hiện tượng nóng lên toàn cầu đang khiến các hiện tượng cực đoan như lũ lụt, hạn hán, bão và lốc xoáy xảy ra thường xuyên hơn nhiều. Tổ chức Y tế Thế giới đã cảnh báo rằng sốt xuất huyết và Chikungunya hiện đang lan rộng ra ngoài các khu vực địa lý lây truyền trước đây. Hiện nay, một nửa dân số thế giới đang có nguy cơ mắc bệnh.

Những thay đổi trên toàn cầu này đang diễn ra quá nhanh khiến con người và động vật không kịp thích nghi và không chỉ làm cho sức khỏe của chúng ta dễ bị tổn thương hơn, mà những thay đổi khí hậu mạnh mẽ còn khiến virus, vi khuẩn và ký sinh trùng dễ dàng lây lan hơn, đến những nơi mà trước đây chúng chưa từng xuất hiện. Dưới đây là một số câu chuyện nổi bật nhất trong năm qua, cho thấy tác động trực tiếp của chúng đến các bệnh nguy hiểm.

1. Hơn một nửa số bệnh truyền nhiễm trở nên trầm trọng hơn do biến đổi khí hậu

Một nghiên cứu tổng quan năm 2022 được công bố trên tạp chí Nature Climate Change cho thấy trong số 375 bệnh truyền nhiễm được nghiên cứu, 218 bệnh (58%) đã trở nên trầm trọng hơn do biến đổi khí hậu.

2. Vi khuẩn ăn thịt người đang xâm lấn vùng nước lạnh hơn

Một trong những cách quan trọng nhất mà hành tinh ấm lên ảnh hưởng đến bệnh truyền nhiễm là cho phép các mầm bệnh hoặc côn trùng mang mầm bệnh di chuyển vào các môi trường sống trước đây quá lạnh đối với chúng. Điều này đang xảy ra với các bệnh do muỗi truyền, chẳng hạn và hiện nay là cái gọi là “vi khuẩn ăn thịt người” hay Vibrio vulnificus .

Vi khuẩn này sống trong nước biển hoặc nước lợ có nhiệt độ trên 20°C và có thể gây nôn mửa hoặc tiêu chảy. Tuy nhiên, nếu nhiễm trùng vết thương, nó có thể gây viêm cân hoại tử, trong đó vi khuẩn ăn mòn mô xung quanh vết thương, trong một số trường hợp dẫn đến phải cắt cụt chi. Vi khuẩn V. vulnificus có thể giết chết một trong năm người bị nhiễm bệnh. Nhiệt độ nước biển ấm hơn đã khiến số ca nhiễm bệnh tăng gấp 8 lần từ năm 1988 đến năm 2018 ở bờ biển phía Đông của Mỹ.

3. Điều kiện thời tiết thất thường gây ra dịch tả

Thế giới đang trải qua đại dịch tả kéo dài hàng thập kỷ và căn bệnh này vừa là bệnh đặc hữu ở nhiều quốc gia, vừa có thể gây ra những đợt bùng phát dữ dội nếu điều kiện thích hợp. Bệnh tả là một bệnh nhiễm trùng tiêu chảy cấp tính do ăn thực phẩm hoặc uống nước bị nhiễm khuẩn Vibrio cholerae. Điều này có nghĩa là các hiện tượng thời tiết như lũ lụt ở những vùng có cơ sở hạ tầng nước sạch, vệ sinh và y tế không đầy đủ tạo điều kiện thuận lợi cho sự bùng phát của căn bệnh nguy hiểm. Các nước như Kenya đang ứng phó bằng cách tăng cường giám sát và triển khai các chiến dịch tiêm chủng.

4. Tình trạng nguy cơ mắc sốt xuất huyết

Đầu năm nay, Tổ chức Y tế Thế giới đã cảnh báo rằng sốt xuất huyết và Chikungunya hiện đang lan rộng ra ngoài các khu vực địa lý lây truyền trước đây. Hiện nay, một nửa dân số thế giới đang có nguy cơ mắc bệnh. SXH nặng có thể gây nôn mửa kéo dài, chảy máu nướu răng và đau bụng dữ dội, với nguy cơ tử vong cao. Tại Bangladesh, số ca mắc SXH đang tăng nhanh chóng với hơn 2.000 ca mỗi ngày, đến nỗi Dhaka đã phải chuyển đổi cơ sở điều trị COVID‐19 chuyên dụng thành bệnh viện điều trị SXH. Các chuyên gia cho rằng sự gia tăng đột biến hiện nay là do sự thay đổi thời tiết từ biến đổi khí hậu.

Tương tự như vậy ở Nepal, nơi chỉ mới bắt đầu ghi nhận các trường hợp mắc SXH tương đối gần đây, biến đổi khí hậu đang gây ra ngày càng nhiều ca bệnh. Mùa đông ngày càng ấm hơn với lượng tuyết giảm và nhiệt độ ấm hơn này đồng nghĩa với việc muỗi Aedes spp. mang mầm bệnh SXH có thể sinh sống ở những vùng núi này. Điều này khiến các chuyên gia y tế lo ngại, bởi vì một khi SXH hiện ở một khu vực, điều đó có nghĩa là các bệnh do muỗi truyền khác như viêm não Nhật Bản và sốt rét cũng có khả năng xuất hiện.

5. Muỗi truyền bệnh sốt rét đang mở rộng phạm vi sinh sống

Cũng giống như muỗi mang mầm bệnh SXH có khả năng mở rộng phạm vi sinh sống lên các vùng cao hơn khi các khu vực ôn đới trước đây trở nên ấm hơn, muỗi Anopheles truyền KSTSR cũng đang di chuyển đến những khu vực chưa từng phải đối mặt với căn bệnh này. Điều này không chỉ dẫn đến nhiều ca mắc bệnh hơn trên toàn thế giới, mà còn có nghĩa là những khu vực trước đây hiếm khi thấy bệnh sốt rét giờ đây đang phải đối mặt với thách thức kiểm soát một căn bệnh dễ lây lan.

Trong một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Biology Letters hồi đầu năm, các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng muỗi Anopheles đã mở rộng phạm vi sinh sống của chúng khoảng 6,5 m mỗi năm và di chuyển ra xa đường xích đạo 4,7 km mỗi năm trong suốt thế kỷ qua.

Kết luận

Ngày càng nhiều bằng chứng cho thấy biến đổi khí hậu đang làm thay đổi sự lây lan và phân bố của các bệnh KST và các vật chủ truyền bệnh liên quan. Điều này gây ra cả mối đe dọa trực tiếp và gián tiếp đối với chất lượng cuộc sống của con người. Trực tiếp, các KST này có thể có khả năng lây nhiễm cho nhiều người hơn thông qua sự xuất hiện và tái xuất hiện ở những khu vực trở nên thuận lợi hơn do biến đổi khí hậu. Gián tiếp, sự phát triển của cộng đồng có thể bị chậm lại do cây trồng và vật nuôi bị nhiễm bệnh, điều này có thể cản trở, hoặc thậm chí kìm hãm, tăng trưởng kinh tế.

Các bệnh KST có thể không phải lúc nào cũng gây tỷ lệ tử vong cao, nhưng chúng có thể gây suy nhược nghiêm trọng, cản trở tăng trưởng và phát triển kinh tế, đồng thời khiến các cộng đồng bị ảnh hưởng rơi vào “vòng xoáy nghèo đói”. Các khu vực trên thế giới có khả năng bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi biến đổi khí hậu là những khu vực vẫn đang phát triển, với hệ thống quản lý chất thải không đầy đủ, nguồn cung cấp y tế và giáo dục để phòng trừ hiệu quả các bệnh ký sinh trùng. Biến đổi khí hậu có tiềm năng làm trầm trọng thêm, theo chiều hướng tiêu cực, các vấn đề mà chúng ta đã phải đối mặt do các bệnh KST. Do đó, điều quan trọng và cần thiết là chúng ta phải xem xét những khả năng này và bắt đầu chuẩn bị cho những thay đổi đang diễn ra, lập kế hoạch cho các phương pháp nhằm hạn chế sự bùng phát dịch bệnh và tỷ lệ mắc bệnh KST trên quy mô toàn cầu.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Semenza JC, Menne B. Climate change and infectious diseases in Europe. Lancet Infect Dis. 2009;9:365‐375.

2. Stocker TF, Qin D, Plattner GK, et al. Climate Change 2013: The Physical Science Basis. Cambridge, UK: IPCC Reports, Cambridge University Press; 2013.

3. Crowley TJ. Causes of climate change over the past 1000 years. Science. 2000;289:270‐277.

4. Rosenzweig C, Karoly D, Vicarelli M, et al. Attributing physical and biological impacts to anthropogenic climate change. Nature. 2008;453:353‐357.

5. Soloman S, Plattner G, Knutti R, Friedlingstein P. Irreversible climate change due to carbon dioxide emissions. PNAS. 2009;106:1704‐1709.

6. Matthews HD, Weaver AJ, Meissner KJ, Gillett NP, Eby M. Natural and anthropogenic climate change: incorporating historical land cover change, vegetation dynamics and the global carbon cycle. Clim Dynam. 2004;22:461‐479.

7. Coumou D, Rahmstorf S. A decade of weather extremes. Nat Clim Change. 2012;2:491‐496.

8. Pongsiri MJ, Roman J, Ezenwa VO, et al. Biodiversity loss affects global disease ecology. Bioscience. 2009;59:945‐954.

9. Genchi C, Rinaldi L, Mortarino M, et al. Climate and Dirofilaria infection in Europe. Vet Parasitol. 2009;163:286‐292.

10. Genchi C, Mortarino M, Rinaldi L, Cringoli G, Traldi G, Genchi M. Changing climate and changing vector‐borne disease distribution: the example of Dirofilaria in Europe. Vet Parasitol. 2011;176:295‐299.

11. Moore S, Shrestha S, Tomlinson KW, Vuong H. Predicting the effect of climate change on African trypanosomiasis: integrating epidemiology with parasite and vector biology. J R Soc Interface. 2012;9:817‐830.

12. Ostfeld RS. Climate change and the distribution and intensity of infectious diseases. Ecology. 2009;90:903‐905.

13. Centers for Disease Control. Parasites. www.cdc.gov/parasites/. Accessed March 24, 2017.

14. Rosenzweig ML. Species diversity gradients: we know more and less than we thought. J Mammal. 1992;73:715‐730.

15. Dunn RR, Davies TJ, Harris NC, Gavin MC. Global drivers of human pathogen richness and prevalence. P Roy Soc B‐Biol Sci. 2010;277:2587‐2595.

16. Schipper J, Chanson JS, Chiozza F, et al. The status of the world’s land and marine mammals: diversity, threat, and knowledge. Science. 2008;322:225‐230.

17. Daszak P, Cunningham AA, Hyatt AD. Emerging infectious diseases of wildlife: Threats to biodiversity and human health. Science. 2000;287:443‐449.

18. Lafferty KD. The ecology of climate change and infectious diseases. Ecology. 2009;90:888‐900.

19. Kovats RS, Campbell‐Lendrum DH, McMichael AJ, Woodward A, Cox JSH. Early effects of climate change: do they include changes in vector‐borne disease? Philos T R Soc B. 2001;356:1057‐1068.

20. Martens WJM, Niessen LW, Rotmans J, Jetten TH, McMichael AJ. Potential impact of global climate change on malaria risk. Environ Health Persp. 1995;103:458‐464.

21. Thomas BN, Diallo DA, Moulds J. Circulating immune complex levels are associated with disease severity and seasonality in children with malaria from Mali. Biomark Insight. 2012;7:81‐86.

22. Thomas BN, Petrella CR, Thakur TJ, Crespo SR, Moulds JM, Diallo DA. Genetic polymorphism of Plasmodium falciparum merozoite surface protein‐1 and 2 and diversity of drug resistance genes in blood donors from Bamako, Mali. Infect Dis Res Treat. 2012;6:49‐57.

23. Duru KC, Thomas BN. Stability and genetic diversity of glutamate‐rich protein (GLURP) in Plasmodium falciparum isolates from sub‐Saharan Africa. Microbiol Insight. 2014;7:35‐39.

24. World Health Organization. Malaria fact sheet 2016. www.who.int/malaria/media/world‐malaria‐report‐2016/en/. Accessed June 25, 2017.

25. Martens WJM, Jetten TH, Focks DA. Sensitivity of malaria, schistosomiasis and dengue to global warming. Climatic Change. 1997;35:145‐156.

26. Haines A, Kovats RS, Campbell‐Lendrum D, Corvalan C. Climate change and human health: impacts, vulnerability and public health. J R Inst Pub Health. 2006;120:585‐596.

27. Gao H, Want L, Liang S, et al. Change in rainfall drives malaria re‐emergence in Anhui Province, China. PLoS ONE. 2012;7:e43686.

28. Reiter P. From Shakespeare to Defoe: malaria in England in the little ice age. Emerg Infect Dis. 2000;6:1‐11.

29. Caminade C, Medlock JM, Leach S, Morse AP. Suitability of European climate for the Asian tiger mosquito Aedes albopictus: recent trends and future scenarios. J R Soc Interface. 2012;9:2708‐2717.

30. Proestos Y, Christophides GK, Ergüler K, Tanarhte M, Waldock J, Lelieveld J. Present and future projections of habitat suitability of the Asian tiger mosquito, a vector of viral pathogens, from global climate simulation. Philos T R Soc B. 2015;370:20130554.

31. Caminade C, Kovats S, Rocklov J, et al. Impact of climate change on global malaria distribution. PNAS. 2014;111:3286‐3291.

32. Department of Health. Health Effects of Climate Change in the UK. London, England: Department of Health; 2002. www.climatenorthernireland.org.uk. Accessed March 23, 2017.

33. Andriopoulos P, Economopoulou A, Spanakos G, et al. A local outbreak of autochthonous Plasmodium vivax malaria in Laconia, Greece—a re‐emerging infection in the southern borders of Europe. Int J Infect Dis. 2013;17:e125‐128.

34. Danis K, Baka A, Lenglet A, et al. Autochthonous Plasmodium vivax malaria in Greece. Euro Surveill. 2011;16:19993.

35. Medlock JM, Avenell D, Barrass I, et al. Analysis of the potential for survival and seasonal activity of Aedes albopictus (Diptera: Culicidae) in the United Kingdom. J Vector Ecol. 2006;31:292‐304.

36. Medlock JM, Leach SA. Effect of climate change on vector‐borne disease risk in the UK. Lancet Infect Dis. 2015;15:721‐730.

37. Golding N, Nunn MA, Medlock JM, Purse BV, Vaux AGC, Schäfer SM. West Nile virus vector Culex modestus established in Southern England. Parasite Vector. 2012;5:32.

38. Medlock JM, Vaux AGC, Cull B, et al. Detection of the invasive mosquito species Aedes albopictus in southern England. Lancet Infect Dis. 2017;17:140.

39. Thompson DF, Malone JB, Harb M, et al. Bancroftian filariasis distribution and diurnal temperature differences in the Southern Nile Delta. Emerg Infect Dis. 1996;2:234‐235.

40. Slater H, Michael E. Predicting the current and future potential distributions of lymphatic filariasis in Africa using maximum entropy ecological niche modelling. PLoS ONE. 2012;7:e32202.

41. Bern C, Kjos S, Yabsley MJ, Montgomery SP. Trypanosoma cruzi and Chagas’ disease in the United States. Clin Microbiol Rev. 2011;24:655‐681.

42. Shender LA, Lewis MD, Rejmanek D, Mazet JA. Molecular diversity of Trypanosoma cruzi detected in the vector Triatoma protracta from California, USA. PLoS Negl Trop Dis. 2015;10:e0004291.

43. Cesa K, Caillouet KA, Dorn PL, Wesson DM. High Trypanosoma cruzi (Kinetoplastida: Trypanosomatidae) prevalence in Triatoma sanguisuga (Hemiptera: Redviidae) in southeastern Louisiana. J Med Entomol. 2011;48:1091‐1094.

44. Reisenman CE, Lawrence G, Guerenstein PG, et al. Infection of kissing bugs with Trypanosoma cruzi, Tucson, Arizona, USA. Emerg Infect Dis. 2010;16:400‐405.

45. Beard CB, Pye G, Steurer FJ, et al. Chagas disease in a domestic transmission cycle in southern Texas, USA. Emerg Infect Dis. 2003;9:103‐105.

46. Schmunis GA, Yadon ZE. Chagas disease: a Latin American health problem becoming a world health problem. Acta Trop. 2010;115:14‐21.

47. Garza M, Arroyo TPF, Casillas EA, Sanchez‐Cordero V, Rivaldi C‐L, Sarkar S. Projected future distributions of vectors of Trypanosoma cruzi in North America under climate change scenarios. PLoS Negl Trop Dis. 2014;8:e2818.

48. Esteve‐Gassant MD, Pérez de León AA, Romero‐Salas D, et al. Pathogenic landscape of transboundary zoonotic diseases in the Mexico—US border along the Rio Grande. Front Public Health. 2014;2:177.

49. Carcavallo RU, Casas SC. Some health impacts of global warming in South America: vector‐borne diseases. J Epidemiol. 1996;6:S153‐S157.

50. Asin S, Catalá S. Development of Trypanosoma cruzi in Triatoma infestans: influence of temperature and blood consumption. J Parasitol. 1995;81:1‐7.

51. Mweempwa C, Marcotty T, De Pus C, et al. Impact of habitat fragmentation on tsetse populations and trypanosomosis risk in Eastern Zambia. Parasit Vectors. 2015;8:406.

52. Klaus SN, Frankenburg S, Ingber A. Epidemiology of cutaneous leishmaniasis. Clin Dermatol. 1999;17:25.

53. Schwartz E, Hatz C, Blum J. New world cutaneous leishmaniasis in travelers. Lancet Infect Dis. 2006;6:342.

54. Schlagenhauf P, Chen LH, Wilson ME, et al. Sex and gender differences in travel‐associated disease. Clin Infect Dis. 2010;50:826.

55. McHugh CP, Melby PC, LaFon SG. Leishmaniasis in Texas: epidemiology and clinical aspects of human cases. Am J Trop Med Hyg. 1996;55:547‐555.

56. Maloney DM, Malony JE, Dotson D, Popov VL, Sanchez RL. Cutaneous leishmaniasis: Texas case diagnosed by electron microscopy. J Am Acad Dermatol. 2002;47:614.

57. Gaskin AA, Schantz P, Jackson J, et al. Visceral leishmaniasis in a New York foxhound kennel. J Vet Intern Med. 2002;16:34‐44.

58. Wright NA, Davis LE, Aftergut KS, Parrish CA, Cockerell CJ. Cutaneous leishmaniasis in Texas: a northern spread of endemic areas. J Am Acad Dermatol. 2008;58:650‐652.

59. González C, Wang O, Strutz SE, González‐Salazar C, Sánchez‐Cordero V, Sarkar S. Climate change and risk of leishmaniasis in North America: predictions from ecological niche models of vector and reservoir species. PLoS Negl Trop Dis. 2010;4:e585.

60. McHugh CP. Cutaneous leishmaniasis in Texas. J Am Acad Dermatol. 2010;62:508.

61. Zaghi D, Panosian C, Gutierrez MA, Gregson A, Taylor E, Ochoa MT. New World cutaneous leishmaniasis: current challenges in diagnosis and parenteral treatment. J Am Acad Dermatol. 2011;64:587‐592.

62. Reuss SM, Dunbar MD, Mays MB, et al. Autochthonous Leishmania siamensis in Horse, Florida, USA. Emerg Infect Dis. 2012;18:1545‐1547.

63. Anderson JM, Smake S, Jaramillo‐Gutierrez G, et al. Seasonality and prevalence of Leishmania major infection in Phlebotomus duboscqi Neveu‐Lemaire from two neighboring villages in central Mali. PLoS Negl Trop Dis. 2011;5:e1139.

64. Tiwary P, Kumar D, Mishra M, Singh RP, Rai M, Sundar S. Seasonal variation in the prevalence of sand flies infected with Leishmania donovani. PLoS ONE. 2013;8:e61370.

65. McCabe GJ, Bunnell JE. Precipitation and the occurrence of Lyme disease in the northeastern United States. Vector Borne Zoonotic Dis. 2004;4:129‐134.

66. Lindgren E, Tälleklint L, Polfeldt T. Impact of climatic change on the northern latitude limit and population density of the disease‐transmitting European tick Ixodes ricinus. Environ Health Persp. 2000;108:119‐123.

67. Ogden NH, Lindsay LR, Morshed M, Sockett PN, Artsob H. The emergence of Lyme disease in Canada. CMAJ. 2009;180:1221‐1222.

68. Tokarevich NK, Tronin AA, Blinova OV, et al. The impact of climate change on the expansion of Ixodes persulcatus habitat and the incidence of tick‐borne encephalitis in the north of European Russia. Global Health Action. 2011;4:8448.

69. Altizer S, Ostfeld RS, Johnson PTJ, Kutz S, Harvell CD. Climate change and infectious disease: from evidence to predictive framework. Science. 2013;341:514‐519.

70. Leschnik M, Kirtz G, Tichy A, et al. Seasonal occurrence of canine babesiosis is influenced by local climate conditions. Int J Med Microbiol. 2008;298:S243‐S248.

71. Randolph SE. To what extent has climate change contributed to the recent epidemiology of tick‐borne diseases? Vet Parasitol. 2010;167:92‐94.

72. Robinson SJ, Neitzel DF, Moen RA, et al. Disease risk in a dynamic environment: the spread of tick‐borne pathogens in Minnesota, USA. Ecohealth. 2015;12:152‐163.

73. Simon JA, Marrotte RR, Desrosiers N, et al. Climate change and habitat fragmentation drive the occurrence of Borrelia burgdorferi, the agent of Lyme disease, at the northeastern limit of its distribution. Evol Appl. 2014;7:750‐764.

74. Ostfeld RS, Brunner JL. Climate change and Ixodes tick‐borne diseases of humans. Philos T R Soc B. 2015;370:20140051.

75. Ogden NH, Maarouf A, Barker IK, et al. Climate change and the potential for range expansion of the Lyme disease vector Ixodes scapularis in Canada. Int J Parasitol. 2006;36:63‐70.

76. Ogden NH, St‐Onge L, Barker IK, et al. Risk maps for range expansion of the Lyme disease vector, Ixodes scapularis, in Canada now and with climate change. Int J Health Geogr. 2008;7:24.

77. Ogden NH, Lindsay LR, Leighton PA. Predicting the rate of invasion of the agent of Lyme disease Borrelia burgdorferi. J Appl Ecol 2013;50:510‐518.

78. Roy‐Dufresne E, Logan T, Simon JA, Chmura GL, Millien V. Poleward expansion of the white‐footed mouse (Peromyscus leucopus) under climate change: implications for the spread of Lyme disease. PLoS ONE 2013;8:e80724.

79. Mas‐Coma S, Bargues MD, Valero MA. Fascioliasis and other plant‐borne trematode zoonoses. Int J Parasitol. 2005;35:1255‐1278.

80. Ntonifer HN, Ajayi JA. Studies on the ecology and distribution of some medically important freshwater snail species in Bauchi State, Nigeria. Int J Biol Chem Sci. 2007;1:121‐127.

81. Polley L, Thompson RCA. Parasite zoonoses and climate change: molecular tools for tracking shifting boundaries. Trends Parasitol. 2009;25:285‐‐291.

82. McCreesh N, Nikulin G, Booth M. Predicting the effects of climate change on Schistosoma mansoni transmission in eastern Africa. Parasit Vectors. 2015;8:4.

83. Zhou X, Yang G, Yang K, et al. Potential impact of climate change on schistosomiasis transmission in China. Am J Trop Med Hyg. 2008;78:188‐194.

84. Van Dijk J, Sargison ND, Kenyon F, Skuce PJ. Climate change and infectious disease: helminthological challenges to farmed ruminants in temperate regions. Animal. 2010;4:377‐392.

85. Hunter PR. Climate change and waterborne and vector‐borne disease. J Appl Microbiol. 2003;94:37‐46.

86. Lal R. Soil carbon sequestration impacts on global climate change and food security. Science. 2004;304:1623‐1627.

87. Joseph C, Hamilton G, O’Connor M, et al. Cryptosporidiosis in the Isle of Thanet: an outbreak associated with local drinking water. Epidemiol Infect. 1991;107:509‐519.

88. Smith HV, Patterson WJ, Hardie R, et al. An outbreak of waterborne cryptosporidiosis caused by post‐treatment contamination. Epidemiol Infect. 1989;103:703‐715.

89. Detay M, Alessandrello E, Come P, Groom I. Groundwater contamination and pollution in Micronesia. J Hydrol. 1989;112:149‐170.

90. Shea EL, Dolcemascolo G, Anderson CL, et al. Preparing for a Changing Climate: The Potential Consequences of Climate Variability and Change. Honolulu, HI: East‐West Center; 2001.

91. Korich DG, Mead JR, Madore MS, Sinclair NA, Sterling CR. Effects of ozone, chlorine dioxide, chlorine, and monochloramine on Cryptosporidium parvum oocyst viability. Appl Environ Microbiol. 1990;56:1423‐1428.

92. Morita S, Namikoshi A, Hirata T, et al. Efficacy of UV irradiation in inactivating Cryptosporidium parvum oocysts. Appl Environ Microbiol. 2002;68:5387‐5393.

93. Weaver HJ, Hawdon JM, Hoberg EP. Soil‐transmitted helminthiases: implications of climate change and human behavior. Trends Parasitol. 2010;26:574‐581.

94. Kim MK, Pyo K, Hwang Y, et al. Effect of temperature on embryonation of Ascaris suum eggs in an environmental chamber. Korean J Parasitol. 2012;50:239‐242.

95. Lilley B, Lammie P, Dickerson J, et al. An increase in hookworm infection temporally associated with ecologic change. Emerg Infect Dis. 1997;3:391‐393.

96. Cook GC. Effect of global warming on the distribution of parasitic and other infectious diseases: a review. J R Soc Med. 1992;85:688‐691.

97. Morand S, Jittapalapong S, Suputtamongkol Y, Abdullah MT, Huan TB. Infectious diseases and their outbreaks in Asia‐Pacific: biodiversity and its regulation loss matter. PLoS ONE. 2014;9:e90032.

98. Conteh L, Engels T, Molyneux DH. Socioeconomic aspects of neglected tropical diseases. Lancet. 2010;375:239‐247.

99. Kenyon F, Sargison ND, Skuce PJ, Jackson F. Sheep helminth parasitic disease in south eastern Scotland arising as a possible consequence of climate change. Vet Parasitol. 2009;163:293‐297.

100. Fox NJ, White PCL, McClean CJ, et al. Predicting impacts of climate change on Fasciola hepatica risk. PLoS ONE. 2011;6:e16126.

101. Caminade C, Van Dijk J, Baylis M, Williams D. Modelling recent and future climatic suitability for fasciolosis in Europe. Geospat Health. 2015;9:301‐308.

102. Sargison ND, Wilson DJ, Bartley DJ, Penny CD, Jackson F. Haemonchosis and teladorsagiosis in a Scottish sheep flock putatively associated with the overwintering of hypobiotic fourth stage larvae. Vet Parasitol. 2007;147:326‐331.

103. Scottish Government. Statistics: farm livestock. http://www.gov.scot/Statistics/

104. Rose H, Caminade C, Bolajoko MB, et al. Climate‐driven changes to the spatio‐temporal distribution of the parasitic nematode, Haemonchus contortus, in sheep in Europe. Glob Change Biol. 2016;22:1271‐1285.

105. Haydock LAJ, Pomroy WE, Stevenson MA, Lawrence KE. A growing degree‐day model for determination of Fasciola hepatica infection risk in New Zealand with future predictions using climate change models. Vet Parasitol. 2016;228:52‐59.

106. Kuchta R, Oros M, Ferguson J, Scholz T. Diphyllobothrium nihonkaiense tapeworm larvae in salmon from North America. Emerg Infect Dis. 2017;23:351‐353.

107. Wu, X., Lu, Y., Zhou, S., Chen, L. and Xu, B. (2016). Impact of climate change on human infectious diseases: Empirical evidence and human adaptation. Environment International 86; 14‐23

108. European Environment Agency (EEA), (2008). Impact of Europe’s Changing Climate—2008 Indicator‐based Assessment. Joint EEA‐JRC‐WHO report. European Environment Agency, Copenhagen

109. Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), 2012. Managing the Risks of Extreme Events and Disasters to Advance Climate Change Adaptation. In: Field, C.B., Barros, V., Stocker, T.F., Qin, D., Dokken, D.J., Ebi, K.L., Mastrandrea, M.D., Mach, K.J., Plattner, G.‐K., Allen, S.K., Tignor, M., Midgley, P.M. (Eds.), A Special Report of Working Groups I and II of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Cambridge University Press, Cambridge, UK, and New York, USA.

110. United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC). (2006). Handbook. Bonn, Germany: Climate Change Secretariat. Produced by Intergovernmental and Legal Affairs, Climate Change Secretariat

111. World Meteorological Organization (WMO), (2021a). State of the climate in Africa 2020. WMO No. 1275

112. World Meteorological Organization (WMO) in collaboration with United Nation Environment Programmeme (UNEP). Climate Change (2022). Impacts, Adaptations and Vulnerability, Summary for Policy Makers. Working gropup II contribution to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Alisa Singer, www.environmentalgraphiti.org © 2022 All rights reserved. Source: IPCC.

113. World Meteorological Organization (WMO). (2021b). State of Climate in 2021: Extreme events and major impacts. Geneva, 31 October 2021 (WMO) ‐ Record atmospheric greenhouse gas concentrations and associated accumulated heat have propelled the planet into uncharted territory, with far‐reaching repercussions for current and future generations.

114. Jofre, J., Blanch, A.R. and Lucena, F. (2010).Waterborne infectious disease outbreaks associated with water scarcity and rainfall events. In:Sabater, S., Barcelo, D. (Eds.), Water Scarcity in the Mediterranean: Perspectives under Global Change. Springer.

115. Bozic, A. and Kanduc, M. (2021). Relative humidity in droplet and airborne transmission of disease. J Biol Phys.47(1):1‐29. doi: 10.1007/s10867‐020‐09562‐5

116. Leo, G. A. D., Sokolow, H., Eliézer, K. N. G., Chamberlin, A. J., Yang, G., Utzinger, J. (2020). Effect of changing climates and human activity on schistosomiasis transmission and potential solutions to contain its Spread. BMJ2020; 371 doi: https://doi.org/10.1136/bmj.m4324 https://www.un.org/en/actnow/ten‐actions#unplug (Published 16 November 2020)

117. The UN Campaign for Individual Action. ActNow is the United Nations campaign for individual action on climate change and sustainability. Accessed on 6th, June, 2022. https://www.un.org/en/actnow.

TS.BS. Huỳnh Hồng Quang& Ths.Bs. Châu Văn Khánh

Viện Sốt rét‐Ký sinh trùng‐Côn trùng Quy Nhơn

Chia sẻ:

Tin cùng chuyên mục

Biến đổi khí hậu góp phần vào tái nổi và đang nổi của các bệnh ký sinh trùng (Phần 1)

|

Tóm tắt Mối liên quan giữa môi trường và bệnh ký sinh trùng (KST) có thể không phải lúc nào cũng rõ ràng, nhưng nó vẫn tồn tại. Bài viết…

Nhiễm trùng do vi nấm và ký sinh trùng ở mắt (Phần 3)

|

Nguyên nhân phổ biến nhất gây viêm nội nhãn do vi nấm nội sinh là C. albicans. Theo định nghĩa, viêm nội nhãn do vi nấm nội sinh xảy ra…

Nhiễm trùng do vi nấm và ký sinh trùng ở mắt (Phần 4)

|

Nhiễm trùng các cấu trúc lân cận Nhiễm trùng mí mắt, kết mạc và tuyến lệ Mí mắt có thể là nơi lây nhiễm S. schenckii, dẫn đến loét mủ…

Nhiễm trùng do vi nấm và ký sinh trùng ở mắt (Phần 2)

|

Phòng vệ kết mạc Bên dưới lớp biểu mô bảo vệ của kết mạc là một mạng lưới mạch máu và các cấu trúc bạch huyết. Mô bạch huyết liên…

Nhiễm trùng do vi nấm và ký sinh trùng ở mắt (Phần 1)

|

TÓM TẮT Cấu trúc độc đáo của mắt người, cũng như việc mắt tiếp xúc trực tiếp với môi trường, khiến nó dễ bị tổn thương bởi một số…

Đồng nhiễm sốt rét và các bệnh giun sán: cơ chế sinh học, thực trạng và chiến lược can thiệp (Phần 1)

|

Đa ký sinh là sự xuất hiện đồng thời của hai hoặc nhiều loài ký sinh trùng trong cùng một vật chủ là con người. Các loài ký sinh trùng…

Đồng nhiễm sốt rét và các bệnh giun sán: cơ chế sinh học, thực trạng và chiến lược can thiệp (Phần 2)

|

2. Tác động lâm sàng và gánh nặng bệnh tật Tình trạng đồng nhiễm giữa ký sinh trùng sốt rét và giun sán không chỉ là sự chồng chéo đơn…

Đồng nhiễm sốt rét và các bệnh giun sán: cơ chế sinh học, thực trạng và chiến lược can thiệp (Phần 3)

|

3. Thực trạng đồng nghiễm sốt rét và giun sán Ước tính hiện tại cho thấy hơn một phần ba dân số toàn cầu đang sinh sống trong các khu…

Đồng nhiễm sốt rét và các bệnh giun sán: cơ chế sinh học, thực trạng và chiến lược can thiệp (Phần 4 ‐ Hết)

|

4. Chiến lược can thiệp và hướng đi tương lai Nhận thức được những tương tác sinh lý bệnh phức tạp và hệ lụy lâm sàng nặng nề của tình…

Một số vấn đề liên quan trong thực hành lâm sàng và cận lâm sàng

|

Vấn đề 1. Trong thực tế, nhiều bệnh nhân mang mẫu ký sinh trùng trưởng thành đến nhờ phân tích nhưng họ lỡ bảo quản mẫu bệnh phẩm ký sinh…