Chào mừng bạn đến với website Viện Sốt rét-KST-CT Quy Nhơn

  DANH MỤC

  Liên kết website

  Bản đồ

  Thống kế truy cập

Đang online: 9
Hôm nay: 0
Hôm qua: 14
Tuần này: 203
7 ngày trước: 246
Tháng này: 1543
30 ngày trước: 1600

Gánh nặng bệnh sốt rét: Xu hướng và tiến độ đạt các mục tiêu trong chiến lược kỹ thuật toàn cầu của Tổ chức Y tế thế giới (Phần 2)

3. Số mắc và tử vong do sốt rét ở khu vực châu Phi, 2000‐2024

Khu vực châu Phi có 265 triệu ca mắc sốt rét (Bảng 3), chiếm 94% tổng số
ca mắc trên toàn cầu trong năm 2024. Có 5 quốc gia chiếm hơn một nửa tổng số ca
mắc trong khu vực gồm Nigeria (25,8%), CHDC Congo (13,3%), Uganda (5,0%),
Ethiopia (4,7%) và Mozambique (3,9%) (Hình 7c).

Giai đoạn 2000‐2015, số ca mắc sốt rét tăng 5,4%, từ 203 triệu ca năm 2000
lên 214 triệu ca năm 2015 và số ca mắc tiếp tục tăng thêm 23,8% trong giai đoạn
2015‐2024. Riêng từ năm 2023 đến năm 2024, số ca mắc tăng thêm 9 triệu ca (+3,5%).
Các quốc gia có số ca mắc tăng nhiều nhất trong giai đoạn này gồm Ethiopia
(+2,9 triệu), Madagascar (+1,9 triệu), CHDC Congo (+762.000), Angola (+420.000)
và Rwanda (+351.000). Từ năm 2023 đến năm 2024, riêng Zimbabwe đã báo cáo số ca
mắc giảm 76,6% (‐487.000 ca). Tỷ lệ mắc bệnh đã giảm 31,3% trong giai đoạn từ năm
2000 đến năm 2015, nhưng kể từ đó tỷ lệ này vẫn không thay đổi.

Năm 2024, tỷ lệ mắc là 237,6 ca/1.000 dân số nguy cơ, tăng chưa đến 1% so
với năm 2023 (235,5/1000 dân số có nguy cơ) (Hình 7a). Các quốc gia có tỷ lệ mắc
tăng cao nhất gồm Rwanda (+43,8%), Madagascar (+27,7%) và Ethiopia (+26,7%). Tỷ
lệ mắc giảm nhẹ (1%) được ghi nhận tại CHDC Congo, nhưng số ca mắc thì tăng nhẹ
do dân số tăng.

Tại Rwanda, sự gia tăng tỷ lệ mắc sốt rét có thể là do nhiều yếu tố, bao gồm
biến đổi khí hậu như nhiệt độ tăng, độ ẩm tăng và lượng mưa lớn hơn, cùng với đó
là KSTSR kháng thuốc, muỗi kháng hóa chất diệt côn trùng và những thay đổi tập
tính đốt mồi của muỗi sốt rét có thể làm giảm hiệu quả của các biện pháp kiểm
soát hiện có. Ngoài ra, việc giảm phạm vi bao phủ các biện pháp can thiệp, kiểm
soát véc tơ tích hợp do hạn chế về kinh phí có thể đã góp phần vào sự tái bùng
phát, đặc biệt là ở những khu vực trước đây đã triển khai nhiều biện pháp can
thiệp kiểm soát véc tơ. Tương tự ở Ethiopia, sự gia tăng các trường hợp sốt rét
có thể là do nhiều yếu tố, bao gồm việc thực hiện không tối ưu hoặc gián đoạn
các biện pháp phòng chống và kiểm soát sốt rét ở các khu vực bị ảnh hưởng bởi
xung đột, những thách thức mang tính hệ thống trong việc cung cấp dịch vụ y tế
và ảnh hưởng của biến đổi khí hậu.

Tại Madagascar, sự gia tăng tỷ lệ mắc sốt rét được cho là do sự kết hợp
các yếu tố từ sinh thái, dịch tễ học và các hoạt động của hệ thống y tế. Các hiện
tượng thời tiết cực đoan đã tạo môi trường thuận lợi cho muỗi Anopheles sinh sản, đồng thời gây thiệt
hại các cơ sở hạ tầng và hạn chế khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế.

Màn tồn lưu lâu (LLIN) được cấp vào năm 2021 đã vượt quá thời hạn sử dụng
hiệu quả và chiến dịch thay thế tiếp theo đã trì hoãn đến cuối năm 2024, dẫn đến
giảm hiệu quả kiểm soát muỗi sốt rét. Việc sử dụng màn LLIN vẫn ở dưới mức mục
tiêu và các hoạt động sàng lọc cộng đồng mở rộng đã làm tăng việc phát hiện các
trường hợp nhiễm bệnh không triệu chứng.

Bảng 3. Số ca mắc và tử vong sốt
rét ở khu vực châu Phi, 2000‐2024

Năm

Số ca mắc
(x1.000)

%

P. vivax

Số ca tử
vong

Ước tính

Cận dưới

Cận trên

Ước tính

Cận dưới

Cận trên

2000

203.000

189.000

220.000

0.0%

804.000

781.000

834.000

2001

211.000

195.000

229.000

0.9%

815.000

789.000

851.000

2002

211.000

195.000

229.000

0.9%

786.000

761.000

819.000

2003

215.000

198.000

236.000

1.1%

758.000

733.000

792.000

2004

216.000

197.000

244.000

1.2%

751.000

722.000

803.000

2005

215.000

198.000

237.000

0.8%

712.000

686.000

755.000

2006

215.000

197.000

237.000

1.0%

723.000

695.000

766.000

2007

213.000

196.000

234.000

1.0%

704.000

677.000

742.000

2008

212.000

196.000

230.000

0.8%

666.000

641.000

700.000

2009

217.000

200.000

238.000

1.0%

673.000

646.000

716.000

2010

219.000

200.000

241.000

1.1%

650.000

620.000

698.000

2011

215.000

198.000

237.000

1.4%

618.000

592.000

658.000

2012

213.000

197.000

233.000

1.5%

578.000

552.000

616.000

2013

212.000

196.000

230.000

1.2%

556.000

526.000

598.000

2014

209.000

194.000

227.000

0.7%

550.000

518.000

601.000

2015

214.000

198.000

233.000

0.6%

550.000

517.000

605.000

2016

215.000

199.000

234.000

0.4%

546.000

513.000

602.000

2017

225.000

208.000

244.000

0.3%

548.000

513.000

608.000

2018

225.000

208.000

244 000

0.2%

552.000

514.000

624.000

2019

227.000

209.000

249 000

0.3%

545.000

505.000

626.000

2020

239.000

217.000

266 000

0.3%

598.000

553.000

711.000

2021

242.000

219.000

270 000

0.3%

577.000

535.000

691.000

2022

245.000

221.000

273 000

0.5%

573.000

530.000

698.000

2023

256.000

231.000

286 000

1.1%

567.000

520.000

694.000

2024

265.000

238.000

296 000

1.7%

579.000

531.000

706.000

Năm 2024, có 579.000 ca tử vong do sốt rét ở Châu Phi (Bảng 3), chiếm 95%
tổng số ca tử vong do sốt rét trên toàn cầu. Có 3 quốc gia gồm Nigeria (31,9%),
CHDC Congo (11,7%) và Niger (6,1%), chiếm một nửa tổng số ca tử vong trong khu
vực. Hơn 75% tổng số ca tử vong trong khu vực là ở trẻ em dưới 5 tuổi.

Trong khu vực, sau khi số ca tử vong do sốt rét giảm gần 1/3 từ năm 2000 đến
năm 2015, thì xu hướng giảm này đã đảo ngược trong giai đoạn năm 2015‐2024, khi
tổng số ca tử vong trong giai đoạn này tăng 5%.

Từ năm 2023 đến năm 2024, số tử vong tăng gần 12.000 ca, với hơn 75% số tử
vong tăng ở Ethiopia và Madagascar, nơi số ca tử vong tăng lần lượt là 20,4% và
30,9%. Ngược lại, Zimbabwe đã giảm mạnh (76,6%) số ca tử vong từ năm 2023 đến
năm 2024.

Từ năm 2000 đến năm 2015, tỷ lệ tử vong giảm hơn 1/2, từ 140 xuống còn
62,5/100.000 dân số có nguy cơ. Kể từ năm 2015, tốc độ giảm này đã chậm lại, chỉ
giảm thêm 17%. Tỷ lệ tử vong giảm nhẹ vào năm 2024, giảm xuống còn 51,9/100.000
dân số có nguy cơ, so với năm 2023 (52,2 trên 100.000 dân số nguy cơ) (Hình 7b).

Kể từ năm 2015, tốc độ giảm số ca mắc và ca tử vong đã chững lại ở một số
quốc gia trong khu vực có mức độ lưu hành sốt rét từ trung bình đến cao. Tình
hình này trở nên trầm trọng hơn, đặc biệt là ở cận Sahara châu Phi, do các hiện
tượng thời tiết cực đoan dưới tác động biến đổi khí hậu và các cuộc khủng hoản nhân
đạo.

Phân tích tiến trình thực hiện các mục tiêu của Chiến lược Kỹ thuật Toàn cầu
(GTS) trong năm 2025 cho thấy, vào năm 2024, Châu Phi không đạt được cả các cột
mốc về tỷ lệ mắc và tử vong do sốt rét.

Tỷ lệ mắc năm 2024 cao hơn gấp ba lần so với mục tiêu GTS là 74,1 ca/1000
dân số nguy cơ, và tỷ lệ tử vong cao hơn 2,7 lần so với mục tiêu GTS là 19 ca tử
vong trên 100.000 dân số có nguy cơ (Hình 8). Algeria và Cabo Verde đã được chứng
nhận LTSR. Rwanda, Nam Phi và Zimbabwe đều đang trên đà đạt được cột mốc năm
2025 là giảm ít nhất 75% tỷ lệ mắc bệnh sốt rét, bất chấp số ca mắc tăng trong
giai đoạn 2023‐2024.

Mặc dù chưa đạt được mục tiêu đề ra, nhưng có thêm 21 quốc gia (47,7%) đã
đạt được mức giảm tỷ lệ mắc sốt rét vào năm 2024 so với năm 2015 (Hình 5). Ngược
lại, các nước gồm Comoros, Eritrea, Madagascar và Sao Tome và Principe đã ghi
nhận tỷ lệ mắc tăng từ 70% trở lên kể từ năm 2015.

Hình
7. Xu hướng sốt rét (a) Tỷ lệ mắc sốt rét (ca mắc/1000 dân số nguy cơ)
và (b) Tỷ lệ tử vong /100.000 dân số nguy cơ, 2000‐2024; và (c)
ca sốt rét theo nước khu vực Châu Phi, 2024

Botswana, Eswatini, Nam Phi và Zimbabwe đều đạt được mục tiêu về tử vong của
GTS, với ước tính không có ca tử vong do sốt rét nào hoặc tỷ lệ tử vong giảm từ
70% trở lên vào năm 2024 so với năm 2015 (Hình 6). Có thêm 32 quốc gia (72,7%)
có tỷ lệ tử vong giảm, nhưng thấp hơn mục tiêu 70%. Comoros, Eritrea, Madagascar
và Sao Tome và Principe đã ghi nhận sự gia tăng tỷ lệ tử vong từ 70% trở lên kể
từ năm 2015.

Hình 8. So sánh tiến độ giảm
(a) Tỷ lệ mắc mới và (b) Tỷ lệ tử vong do sốt rét tại Châu
Phi theo hai kịch bản: Duy trì xu hướng hiện tại (xanh dương) và Đạt GTS (xanh
lá cây)

(còn nữa) —>Tiếp theo Phần 3

TS. Đỗ Văn Nguyên và
TS.BS. Huỳnh Hồng Quang

Viện Sốt
rét‐KST‐CT Quy Nhơn

Chia sẻ:

Tin cùng chuyên mục

Chia sẻ dữ liệu bệnh truyền nhiễm xuyên biên giới giữa các quốc gia: thách thức & lợi điểm trong an ninh y tế toàn cầu (Phần 11 ‐ Hết)

|

ĐỊNH HƯỚNG & KHUYẾN NGHỊ TƯƠNG LAI Việc phát triển một mạng lưới giám sát toàn cầu an toàn, dùng chung & thông minh cho các bệnh truyền nhiễm mới…

Chia sẻ dữ liệu bệnh truyền nhiễm xuyên biên giới giữa các quốc gia: thách thức & lợi điểm trong an ninh y tế toàn cầu (Phần 10)

|

Làm thế nào để tuân thủ luật chuyển dữ liệu xuyên biên giới? Khi chuyển dữ liệu xuyên biên giới, cả hai bên phải tuân thủ luật pháp và quy…

Chia sẻ dữ liệu bệnh truyền nhiễm xuyên biên giới giữa các quốc gia: thách thức & lợi điểm trong an ninh y tế toàn cầu (Phần 9)

|

Giảm thiểu dữ liệu & Mã hóa ẩn danh Việc chỉ chuyển giao dữ liệu tối thiểu cần thiết là nền tảng của cả GDPR & tiêu chuẩn “tối thiểu…

Chia sẻ dữ liệu bệnh truyền nhiễm xuyên biên giới giữa các quốc gia: thách thức & lợi điểm trong an ninh y tế toàn cầu (Phần 8)

|

Chuyển dữ liệu xuyên biên giới: Rủi ro và giải pháp Nội dung này xem xét các rủi ro về quy định, an ninh & vận hành của việc chuyển…

Chia sẻ dữ liệu bệnh truyền nhiễm xuyên biên giới giữa các quốc gia: thách thức & lợi điểm trong an ninh y tế toàn cầu (Phần 7)

|

MỘT SỐ CÂU HỎI THƯỜNG GẶP Các tổ chức CSSK gặp phải thách thức chính nào trong việc chuyển dữ liệu xuyên biên giới? Các tổ chức CSSK phải đối…

Chia sẻ dữ liệu bệnh truyền nhiễm xuyên biên giới giữa các quốc gia: thách thức & lợi điểm trong an ninh y tế toàn cầu (Phần 6)

|

* Tiến hành đánh giá rủi ro và tác động Sau khi xác minh cơ sở pháp lý, hãy đánh giá các rủi ro liên quan đến mỗi lần chuyển…

Chia sẻ dữ liệu bệnh truyền nhiễm xuyên biên giới giữa các quốc gia: thách thức & lợi điểm trong an ninh y tế toàn cầu (Phần 5)

|

Tại nhiều quốc gia thu nhập thấp và trung bình, hệ thống y tế yếu kém, các vấn đề chính trị dai dẳng và phương pháp báo cáo không đầy…

Chia sẻ dữ liệu bệnh truyền nhiễm xuyên biên giới giữa các quốc gia: thách thức & lợi điểm trong an ninh y tế toàn cầu (Phần 4)

|

Quá trình sàng lọc gồm hai giai đoạn (Xem xét tiêu đề và tóm tắt và Xem xét toàn văn). Một tiêu chí đơn giản hơn đánh giá chất lượng…

Chia sẻ dữ liệu bệnh truyền nhiễm xuyên biên giới giữa các quốc gia: thách thức & lợi điểm trong an ninh y tế toàn cầu (Phần 1)

|

Chia sẻ dữ liệu bệnh truyền nhiễm xuyên biên giới giữa các quốc gia mang lại nhiều lợi ích lớn nhưng cũng đối mặt với không ít rào cản pháp…

Chia sẻ dữ liệu bệnh truyền nhiễm xuyên biên giới giữa các quốc gia: thách thức & lợi điểm trong an ninh y tế toàn cầu (Phần 3)

|

Quy định Y tế Quốc tế là một văn kiện luật quốc tế có tính ràng buộc pháp lý đối với 197 quốc gia, bao gồm 194 quốc gia thành…