Chào mừng bạn đến với website Viện Sốt rét-KST-CT Quy Nhơn

  DANH MỤC

  Liên kết website

  Bản đồ

  Thống kế truy cập

Đang online: 7
Hôm nay: 14
Hôm qua: 14
Tuần này: 226
7 ngày trước: 246
Tháng này: 1583
30 ngày trước: 1600

Hệ sinh thái trên da mặt: Demodex spp. và bệnh trứng cá đỏ (Phần 4)

Thái độ xử trí

Trứng cá đỏ là một bệnh da liễu phổ biến ở mặt, nhưng định nghĩa và phân loại của nó vẫn chưa rõ ràng, đặc biệt là về mối liên hệ với bệnh do Demodex spp. gây ra. Các tác nhân gây bệnh trứng cá đỏ (tia cực tím, nhiệt độ cao, thức ăn cay, lạm dụng rượu, căng thẳng, vi khuẩn) hiện được cho là gây ra một chuỗi phản ứng miễn dịch bẩm sinh và sau đó là phản ứng miễn dịch thích ứng vượt khỏi tầm kiểm soát. Các nghiên cứu mô học và sinh hóa gần đây ủng hộ quan điểm rằng phản ứng viêm này là một quá trình liên tục, đã xuất hiện ngay từ khi bệnh khởi phát, ngay cả khi không có dấu hiệu viêm lâm sàng nào được nhìn thấy.

Demodex spp. đang bắt đầu được chấp nhận là một trong những tác nhân gây ra chuỗi phản ứng viêm và sự sinh sôi của chúng là một dấu hiệu của bệnh trứng cá đỏ. Hơn nữa, các nốt sẩn mụn mủ của bệnh trứng cá đỏ có thể được điều trị hiệu quả bằng các thuốc diệt Demodex spp. bôi tại chỗ. Sự sinh sôi của Demodex spp. dường như là một quá trình liên tục trong bệnh trứng cá đỏ và có thể không nhìn thấy được trên lâm sàng khi bệnh khởi phát. Các nghiên cứu phân tử cho thấy rằng Demodex spp. có thể kích thích các tế bào hình tua dung nạp và hợp tác với yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu (VEGF) để gây ra sự suy kiệt tế bào T và thúc đẩy sự sinh sôi của chính nó. Cần nghiên cứu sâu hơn về sự tương tác giữa VEGF, Demodex spp. và hệ miễn dịch, đồng thời cần điều chỉnh phân loại bệnh trứng cá đỏ cho phù hợp. Tuy nhiên, điều trị trứng cá đỏ giai đoạn sớm, chỉ với các triệu chứng mạch máu có thể nhìn thấy trên lâm sàng, bằng thuốc diệt KST có thể làm giảm viêm nhiễm ban đầu, hạn chế các đợt bùng phát sau điều trị bằng laser và ngăn ngừa sự phát triển cuối cùng của các sẩn mụn mủ của trứng cá đỏ.

Hiệu quả của phương pháp này cần được xác nhận bằng các thử nghiệm lâm sàng (TNLS) có đối chứng, theo dõi dài hạn. Hiện tại, bằng chứng cho thấy rằng những bệnh nhân chỉ có triệu chứng mạch máu của trứng cá đỏ nên được kiểm tra cẩn thận sự hiện diện của vảy nang lông như là dấu hiệu của sự phát triển quá mức của Demodex spp. hoặc bệnh vảy phấn nang lông, để ít nhất những bệnh nhân này có thể được điều trị sớm bằng kem diệt Demodex spp.

Điều trị bệnh do Demodex spp. bằng thuốc diệt KST nhằm mục đích giảm số lượng Demodex spp. quá mức, giúp bệnh nhân hồi phục khỏi các triệu chứng lâm sàng. Các phương pháp và thuốc điều trị này bao gồm metronidazole, permethrin, benzoyl benzoate, crotamiton, lindane và lưu huỳnh bôi tại chỗ. Dầu cây trà cũng được phát hiện là có hiệu quả trong điều trị bệnh ghẻ Demodex spp., các tác dụng có thể bao gồm giảm số lượng Demodex spp., làm giảm các triệu chứng lâm sàng và điều hòa hệ thống miễn dịch.

Ivermectin 1% bôi tại chỗ cho thấy sự cải thiện lâm sàng tuyệt vời và không có bệnh nhân nào còn dương tính với Demodex spp. (SSSB) sau 16 tuần điều trị. Metronidazole 2% bôi tại chỗ được khuyến cáo sử dụng cho viêm bờ mi và viêm kết mạc do Demodex spp. Kem permethrin 5% cũng có hiệu quả trong việc giảm số lượng Demodex spp. và các triệu chứng viêm bờ mi.

Tất cả các phương pháp điều trị bôi tại chỗ nên được sử dụng thận trọng, vì da của bệnh nhân nhiễm Demodex spp. rất nhạy cảm và nhiều liệu pháp bôi tại chỗ có liên quan đến kích ứng nhẹ đến trung bình. Trong các trường hợp nặng hoặc ở vật chủ suy giảm miễn dịch như người nhiễm HIV, nên xem xét điều trị bằng thuốc uống. Metronidazole đường uống đã cho thấy hiệu quả trong việc giảm mật độ Demodex spp. và cải thiện các triệu chứng lâm sàng của bệnh Demodex spp. Ivermectin và fluralaner có thể ức chế các con đường phân tử chồng chéo điều chỉnh hoạt động thần kinh, gây tê liệt, thiếu ăn và tác dụng tiêu diệt gián tiếp Demodex spp.

Tính phổ biến và đa dạng của loài Demodex spp. sống cộng sinh với con người

Demodex spp. là một nhóm các loài sống trong nang lông và tuyến bã nhờn. Có thể nói, các loài này được tìm thấy trên người là những loài động vật mà chúng ta có sự tương tác mật thiết nhất. Tuy nhiên, sự phổ biến và đa dạng của chúng lại chưa được nghiên cứu kỹ. Phương pháp phân tử mới để đánh giá sự xuất hiện của Demodex trên người spp. là sử dụng gen 18S rRNA (18S rDNA) để đánh giá sự đa dạng di truyền và lịch sử tiến hóa của các dòng Demodex spp.

Trong các mẫu, 100% người trên 18 tuổi dường như đều mang ít nhất một loài Demodex spp., cho thấy Demodex có thể là cộng sinh phổ biến của người trưởng thành. Phân tích phát sinh chủng loài của 18S rDNA cho thấy cấu trúc nội loài trong một trong hai loài Demodex spp. liên quan đến người đã được đặt tên, D. brevis. Nhánh D. brevis có cấu trúc theo địa lý, cho thấy các dòng mới có khả năng được phát hiện khi lấy mẫu người từ các vùng địa lý khác.

Mặc dù thường được tìm thấy trên những người khỏe mạnh, nhưng sự gia tăng quá mức số lượng loài sống trên da người sẽ gây ra bệnh viêm da do Demodex, một căn bệnh bị bỏ quên nhưng lại rất phổ biến với những ảnh hưởng đáng kể đến da và mắt. Bất chấp tác động đến sức khỏe, bệnh viêm da do Demodex spp. vẫn bị lu mờ bởi các bệnh da liễu phổ biến khác. Sự bỏ quên này có những hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe cá nhân và cộng đồng, đòi hỏi một sự thay đổi tư duy trong cách chúng ta hiểu và quản lý loài KST ngoài da phổ biến này. Xem xét lại các tài liệu để đánh giá lại khả năng gây bệnh của Demodex spp., đặc biệt chú trọng đến các yếu tố nguy cơ chính: rối loạn điều hòa miễn dịch, thay đổi hệ vi sinh vật và nhiễm trùng đồng thời ‐ có thể góp phần gây bệnh.

Thảo luận về những thách thức trong việc chống lại sự thờ ơ đối với bệnh do Demodex spp. và cập nhật thông tin về các trở ngại khác nhau trong việc đạt được mục tiêu này. Khám phá các vấn đề và khoảng trống nghiên cứu trong nhiều lĩnh vực như sinh học ký sinh trùng, cơ chế gây bệnh, chẩn đoán, điều trị, phòng ngừa và kiểm soát. Các giải pháp tiềm năng và phác thảo triển vọng tương lai để giải quyết căn bệnh quan trọng này. Cuối cùng, hy vọng sẽ thúc đẩy sự quan tâm và đầu tư lớn hơn cho vấn đề sức khỏe cộng đồng bị bỏ quên này.

Nâng cao nhận thức về Demodex và bệnh demodicosis, cũng như vai trò quan trọng của chúng trong việc gây ra các bệnh ở người, đòi hỏi một cách tiếp cận đa ngành. Những nỗ lực nhằm ưu tiên vấn đề này trong chương trình nghị sự về sức khỏe toàn cầu, đầu tư vào nghiên cứu, cải thiện các công cụ chẩn đoán và phát triển các chiến lược điều trị mới sẽ dẫn đến kết quả sức khỏe cộng đồng tốt hơn và chất lượng cuộc sống cao hơn cho những người bị ảnh hưởng.

Vai trò thay đổi phản ứng miễn dịch da trong việc khởi phát và duy trì bệnh trứng cá đỏ

Bệnh trứng cá đỏ là một tình trạng viêm da mãn tính chủ yếu ảnh hưởng đến da mặt và mắt. Có nhiều yếu tố liên quan đến sự khởi phát và kéo dài bệnh, gồm sự thay đổi phản ứng miễn dịch ở da và mật độ Demodex spp. cao. Sự thay đổi trong phản ứng miễn dịch bao gồm nồng độ LL‐37 tăng cao trong da bị trứng cá đỏ, tăng biểu hiện TLR‐2 và tăng lượng vitamin D3 trong mô biểu bì. Tác động kết hợp của những thay đổi này có thể làm cho da nhạy cảm hơn với các tác nhân kích thích bên ngoài và bên trong. Các tác nhân kích thích bên ngoài có thể gây ra hoặc duy trì tình trạng viêm trứng cá đỏ, gồm tiếp xúc với tia cực tím, trong khi các yếu tố bên trong có thể bao gồm sự hiện diện của số lượng Demodex spp cao. Những con này có thể trực tiếp kích thích phản ứng miễn dịch hoặc giải phóng vi khuẩn trong đơn vị tuyến bã nhờn, đóng vai trò là tác nhân gây viêm. Đánh giá này sẽ làm nổi bật những thay đổi xảy ra trong phản ứng miễn dịch của da và mô tả cách Demodex spp. và các vi khuẩn liên quan có thể kích hoạt phản ứng này và dẫn đến các đặc điểm của bệnh trứng cá đỏ.

Demodex spp. và vi khuẩn trong đơn vị tuyến bã nhờn của da mặt, cùng với sự sản sinh vitamin D3 do tia cực tím gây ra, kích hoạt TLR2 trong tế bào sừng, dẫn đến sự biểu hiện của các cytokine gây viêm, chemokine, KLK5 và LL‐37. Điều này dẫn đến sự di chuyển của bạch cầu đa nhân trung tính và tế bào mast (dưỡng bào), cũng như sự hình thành mạch máu mới. Bạch cầu đa nhân trung tính góp phần vào quá trình viêm bằng cách giải phóng LL‐37 và một loạt các cytokine gây viêm, cũng như MMP3 và MMP9. Tế bào mast giải phóng các cytokine gây viêm, kích thích sản sinh KLK5 và điều hòa hoạt động của LL‐37. Tác động kết hợp của các sự kiện này dẫn đến sự hình thành mụn mủ và viêm cục bộ, đặc trưng của bệnh trứng cá đỏ.

Hình 9. Cơ chế bệnh sinh viêm da trứng cá đỏ

Từ viết tắt: Bộ khuếch đại (AMP) các peptide kháng khuẩn; ETR: Bệnh trứng cá đỏ giãn mạch;

hTCEpi: Dòng tế bào biểu mô giác mạc người được bất tử hóa bằng telomerase; MC: Tế bào mast;

KLK5: Kallikrein 5; PPR: Bệnh trứng cá đỏ dạng sẩn mụn mủ; PRR: Thụ thể nhận dạng mẫu; TLR: Thụ thể giống Toll; PAMPs: Các mẫu phân tử liên quan đến mầm bệnh.

Bệnh trứng cá đỏ là một rối loạn da mãn tính chủ yếu ảnh hưởng đến vùng trung tâm của khuôn mặt, được đặc trưng bởi tình trạng viêm và xơ hóa mãn tính. Hệ thống phân loại tiêu chuẩn cho bệnh trứng cá đỏ mô tả bốn phân loại lâm sàng riêng biệt. Trứng cá đỏ thể đỏ giãn mạch (ETR) được đặc trưng bởi tình trạng đỏ bừng và ban đỏ dai dẳng ở vùng trung tâm khuôn mặt có hoặc không kèm theo giãn mạch. Trứng cá đỏ thể sẩn mụn mủ (PPR) liên quan đến ban đỏ dai dẳng ở vùng trung tâm khuôn mặt với các sẩn hoặc mụn mủ thoáng qua ở vùng trung tâm khuôn mặt hoặc cả hai. Trứng cá đỏ thể phì đại được đặc trưng bởi tình trạng dày da, các nốt sần không đều trên bề mặt và sự phình to. Các vị trí bị ảnh hưởng bao gồm mũi, cằm, trán, má và tai. Trứng cá đỏ ở mắt biểu hiện các triệu chứng như cảm giác có dị vật trong mắt, nóng rát hoặc châm chích, khô mắt, ngứa, nhạy cảm với ánh sáng ở mắt, nhìn mờ, giãn mạch ở củng mạc hoặc các bộ phận khác của mắt, hoặc phù quanh hốc mắt. Mặc dù có bốn phân loại phụ của bệnh trứng cá đỏ được công nhận, bệnh nhân có thể biểu hiện đồng thời nhiều phân loại phụ, ví dụ như trứng cá đỏ ở mắt ở những bệnh nhân trứng cá đỏ thể ban đỏ giãn mạch.

Tỷ lệ mắc bệnh trứng cá đỏ trong dân số có thể dao động từ < 1% đến 22%, với tỷ lệ mắc cao hơn ở những người da trắng có nguồn gốc Bắc Âu hoặc Celtic. Phụ nữ có nhiều khả năng mắc các triệu chứng của bệnh hơn, bệnh thường khởi phát ở độ tuổi từ 30‐50. Tuy nhiên, nam giới có nguy cơ cao hơn mắc phải dạng phì đại của bệnh, đặc biệt là quanh vùng mũi. Dù nguyên nhân của nó vẫn chưa rõ ràng, nhưng cơ chế bệnh sinh của bệnh tứng cá đỏ dường như được quyết định bởi sự tương tác phức tạp của hệ thống miễn dịch bẩm sinh da bị rối loạn chức năng và hệ thống thần kinh mạch máu bị rối loạn điều hòa. Nhân đây đánh giá này sẽ khám phá một số thành phần chính góp phần vào sự phát triển của bệnh trứng cá đỏ, đặc biệt tập trung vào vai trò của phản ứng miễn dịch bẩm sinh da và cách một số tác nhân kích thích môi trường và vi khuẩn ảnh hưởng đến phản ứng miễn dịch này để tạo ra các đặc điểm kiểu hình của bệnh trứng cá đỏ.

Hình 10. Các yếu tố liên quan đến cơ chế bệnh sinh của Demodex spp.

+ Hệ thống miễn dịch bị thay đổi, đặc biệt ở những người suy giảm miễn dịch, cuối cùng dẫn đến rối loạn da.

+ Quá mẫn cảm với chính con ve; bằng chứng là xét nghiệm mô bệnh học cho thấy thâm nhiễm da của tế bào lympho, bạch cầu ái toan và u hạt điển hình chủ yếu bao gồm tế bào lympho T hỗ trợ CD4+, thường phân bố xung quanh cơ thể Demodex .[ 33 ]

+ Sự sẵn sàng tăng lên của các tế bào lympho để trải qua quá trình apoptosis và số lượng tế bào NK có thụ thể Fc tăng lên có tương quan với mật độ ve tăng lên.[ 34 ]

+ Sự giảm đáng kể về số lượng tuyệt đối của tế bào lympho và các phân nhóm tế bào T cũng như sự gia tăng đáng kể nồng độ IgM cũng đã được phát hiện ở những bệnh nhân mắc bệnh demodex . Sự phát triển của Demodex và các tổn thương da mặt.[ 35 ]

+ Các protein kháng nguyên liên quan đến vi khuẩn được phân lập từ ve D. folliculorum , Bacillus oleronius , có khả năng kích thích phản ứng miễn dịch viêm ở bệnh nhân mắc bệnh trứng cá đỏ dạng sẩn mụn mủ bằng cách tăng khả năng di chuyển, giải phóng hạt và sản xuất cytokine của bạch cầu trung tính.[ 36 , 37 ]

Nguồn: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3884930/

(Hết phần 4) —‐> (Tiếp theo Phần 5)

TS.BS. Huỳnh Hồng Quang & Ths.Bs.Châu Văn Khánh

Viện Sốt rét‐KST‐CT Quy Nhơn

Chia sẻ:

Tin cùng chuyên mục

Hệ sinh thái trên da mặt: Demodex spp. và bệnh trứng cá đỏ (Phần 3)

Số lượng Demodex spp. tăng lên có thể gây tắc nghẽn cơ học các nang lông và tuyến bã nhờn, dẫn đến phá vỡ hàng rào da và tổn thương…

Hệ sinh thái trên da mặt: Demodex spp. và bệnh trứng cá đỏ (Phần 6)

Phân tích hệ vi sinh vật của Demodex spp. thu được từ da của những người mắc ETR, PPR và da bình thường cho thấy sự đa dạng vi sinh…

Hệ sinh thái trên da mặt: Demodex spp. và bệnh trứng cá đỏ (Phần 5)

Trong các lớp biểu bì khác nhau của da, nhiều loại tế bào hoạt động phối hợp để duy trì cân bằng nội môi và bảo vệ vật chủ chống…

Hệ sinh thái trên da mặt: Demodex spp. và bệnh trứng cá đỏ (Phần 2)

Các biểu hiện lâm sàng của bệnh Demodicosis có thể giống với các bệnh da khác như viêm nang lông, bệnh trứng cá đỏ, viêm da quanh miệng, …đó là…

Hệ sinh thái trên da mặt: Demodex spp. và bệnh trứng cá đỏ (Phần 1)

Ký sinh trùng Demodex spp. là loài ký sinh trùng ngoại ký sinh phổ biến ở người, thường sống cộng sinh trong tuyến bã nhờn, nhưng trong một số điều…

Điều trị càng sớm nhiễm trùng vi khuẩn Helicobacter pylori: nguy cơ ung thư tiêu hóa và dạ dày nói riêng giảm đi có ý nghĩa (Phần 6 ‐ Hết)

TÀI LỆU THAM KHẢO 91. Odenbreit S., Till M., Hofreuter D., Faller G., Haas R. Genetic and functional characterization of the alpAB gene locus essential for the adhesion of Helicobacter pylori…

Điều trị càng sớm nhiễm trùng vi khuẩn Helicobacter pylori: nguy cơ ung thư tiêu hóa và dạ dày nói riêng giảm đi có ý nghĩa (Phần 5)

Hướng dẫn ACG 2024 đang chuyển từ “Điều trị bệnh” sang “Dự phòng ung thư” Các cập nhật gần đây thể hiện khá nhất quán sự thay đổi này: …

Điều trị càng sớm nhiễm trùng vi khuẩn Helicobacter pylori: nguy cơ ung thư tiêu hóa và dạ dày nói riêng giảm đi có ý nghĩa (Phần 4)

γ‐Glutamyltranspeptidase (GGT) của vi khuẩn H. pylori GGT là một loại enzyme đóng vai trò quan trọng trong sự sống còn và bệnh sinh của H. pylori. H. pylori GGT (HpGGT) là một loại…

Điều trị càng sớm nhiễm trùng vi khuẩn Helicobacter pylori: nguy cơ ung thư tiêu hóa và dạ dày nói riêng giảm đi có ý nghĩa (Phần 3)

CagA và đảo gây bệnh Vùng gây bệnh Cag của H. pylori (Cag PAI) là một vùng DNA khoảng 40 kb mã hóa gen liên quan đến độc tố tế bào A (CagA) và khoảng…

Điều trị càng sớm nhiễm trùng vi khuẩn Helicobacter pylori: nguy cơ ung thư tiêu hóa và dạ dày nói riêng giảm đi có ý nghĩa (Phần 2)

Các biểu hiện ngoài dạ dày sau hậu quả viêm H. pylori Mặc dù mối liên hệ giữa nhiễm H. pylori với các bệnh về dạ dày đã được thiết lập rõ…