Chào mừng bạn đến với website Viện Sốt rét-KST-CT Quy Nhơn

  DANH MỤC

  Liên kết website

  Bản đồ

  Thống kế truy cập

Đang online: 8
Hôm nay: 0
Hôm qua: 14
Tuần này: 203
7 ngày trước: 246
Tháng này: 1543
30 ngày trước: 1600

Cập nhật về bệnh giun tròn phổi chuột Angiostrongylus cantonensis: bệnh ở người đang nổi từ khía cạnh an toàn thực phẩm (Phần 3)

Các xét nghiệm bổ sung trong phòng xét nghiệm

Cần thực hiện công thức máu toàn phần có phân biệt các loại bạch cầu và tính số lượng tuyệt đối BCAT để xác định tình trạng tăng BCAT có ý nghĩa lâm sàng. Số lượng BCAT trong máu ngoại vi từ 500 tế bào/µL trở lên thường xuất hiện trong quá trình mắc bệnh, nhưng cũng có thể không xuất hiện. Tăng BCAT trong máu ngoại vi là dấu hiệu gợi ý, nhưng không đủ để chẩn đoán xác định NA.

Không khuyến cáo xét nghiệm huyết thanh tìm kháng thể kháng A. cantonensis. Các xét nghiệm kháng thể hiện có khó diễn giải và không nên được sử dụng làm căn cứ đáng tin cậy để chẩn đoán NA. Chuyển đổi huyết thanh có thể chưa xuất hiện cho đến vài tuần sau phơi nhiễm. Ngoài ra, xét nghiệm huyết thanh có nguy cơ cho kết quả dương tính giả cao do tỷ lệ lưu hành bệnh tại Hawaii thấp; xét nghiệm cũng có thể xảy ra phản ứng chéo và không phân biệt được nhiễm trùng hiện tại với nhiễm trùng trong quá khứ.

Xét nghiệm RTi‐PCR trên DNT đã thay thế các xét nghiệm miễn dịch trong chẩn đoán NA.

Chẩn đoán hình ảnh

Mặc dù không bắt buộc để chẩn đoán hoặc điều trị, chụp cộng hưởng từ (MRI) não có thể cho thấy các dấu hiệu sau:

+ Tăng ngấm thuốc màng mềm không đặc hiệu trên hình ảnh sau tiêm thuốc tương phản;

+ Tăng tín hiệu chất trắng dưới vỏ trên các chuỗi xung T2 và FLAIR;

+ Đôi khi xuất hiện các tổn thương nhỏ trong chất trắng, dạng nốt, dạng đường hoặc giống hình gậy khúc côn cầu trên ảnh T1 tăng cường gadolinium.

Các kỹ thuật MRI mới có thể cung cấp những dấu hiệu đặc hiệu và hữu ích hơn, nhưng vẫn cần nghiên cứu thêm. Ở bệnh nhân có triệu chứng rễ thần kinh, có thể cân nhắc chụp MRI cột sống. Các báo cáo hiện có chưa cho thấy chụp cắt lớp vi tính (CT) sọ não có ích trong chẩn đoán NA.

Một số nghiên cứu ghi nhận các tổn thương dạng nốt nhỏ ở phổi của một số bệnh nhân mắc NA, có thể do ấu trùng hoặc giun trưởng thành gây ra. Vì vậy, nếu bệnh nhân có triệu chứng hô hấp, nên cân nhắc chụp CT ngực.

Chẩn đoán phân biệt

Tại Hawaii, tac nhân A. cantonensis là nguyên nhân ký sinh trùng hàng đầu gây viêm màng não tăng BCAT. Tuy nhiên, chẩn đoán phân biệt bao gồm một số bệnh truyền nhiễm khác, trong đó nhiều bệnh chỉ lưu hành tại những khu vực địa lý nhất định và cần được xem xét khi có tiền sử phơi nhiễm phù hợp. Các bệnh cần phân biệt gồm:

+ Bệnh do ấu trùng giun Gnathostoma spp. gây tổn thương thần kinh;

+ Bệnh do nấm Coccidioides ở hệ thần kinh;

+ Bệnh ấu trùng sán dây lợn ở hệ thần kinh;

+ Bệnh do sán máng Schistosoma spp. ở hệ thần kinh;

+ Baylisascariasis (ấu trùng di chuyển trong hệ thần kinh);

+ Bệnh do ấu trùng giun đũa chó, mèo Toxocara spp. nội tạng;

+ Bệnh sán lá phổi ở não (cerebral paragonimiasis);

+ Bệnh do giun xoắn Trichinella gây tổn thương thần kinh.

Các nguyên nhân không do nhiễm trùng bao gồm đặt shunt não thất ‐ phúc mạc, u lympho, thuốc (ví dụ ibuprofen, ciprofloxacin) và chất cản quang được đưa vào khoang nội tủy.

Thái độ xử trí bệnh lý NA

Chọc dò thắt lưng ban đầu và chọc dò lặp lại

Như đã trình bày, lần chọc dò thắt lưng đầu tiên vừa có giá trị chẩn đoán vừa có tác dụng điều trị. Cần lặp lại chọc dò thắt lưng khi cần thiết để giảm đau đầu, tùy theo triệu chứng và dấu hiệu của bệnh nhân. Chọc dò thắt lưng nhiều lần có thể là lựa chọn điều trị tốt nhất đối với những bệnh nhân có chống chỉ định tương đối với corticosteroid liều cao.

Corticosteroid

Các nghiên cứu còn hạn chế cho thấy điều trị corticosteroid liều cao trong ít nhất 14 ngày giúp cải thiện kết quả điều trị ở những bệnh nhân không hôn mê và đang dần được chấp nhận là phương pháp điều trị tiêu chuẩn. Tại Thái Lan, prednisolone làm giảm đáng kể số ngày đau đầu và số lần chọc dò thắt lưng lặp lại cần thực hiện.

Ở người trưởng thành, nếu không có chống chỉ định, tài liệu khuyến cáo sử dụng prednisone liều 60 mg/ngày hoặc dexamethasone liều 10‐20 mg/ngày, chia thành nhiều lần dùng. Ở trẻ em, liều prednisone là 2 mg/kg/ngày, tối đa 60 mg/ngày.

Thời gian điều trị corticosteroid 14 ngày có thể là mức tối thiểu. Kinh nghiệm tại Hawaii cho thấy việc giảm liều steroid kéo dài hơn có thể có lợi ở những trường hợp nặng, giúp giảm nguy cơ triệu chứng tái phát. Hiện chưa có dữ liệu xác định phác đồ giảm liều tối ưu; do đó, việc giảm liều nên được điều chỉnh theo diễn biến lâm sàng của bệnh nhân.

Nhìn chung, nên cân nhắc giảm liều corticosteroid khi điều trị kéo dài hơn 14 ngày và ở trẻ em nhằm phòng ngừa các biến chứng như suy tuyến thượng thận.

Corticosteroid có thể gây tăng đường huyết ở bệnh nhân đái tháo đường và làm bộc lộ tình trạng đái tháo đường chưa được chẩn đoán. Vì vậy, cần theo dõi bệnh nhân chặt chẽ trong quá trình điều trị.

Thuốc điều trị ký sinh trùng

Các nghiên cứu còn hạn chế cho thấy albendazole có thể có lợi trong điều trị nhiễm A. cantonensis ở người. Một thử nghiệm ngẫu nhiên, làm mù và có đối chứng giả dược ở người trưởng thành tại Thái Lan, trong đó albendazole được sử dụng mà không phối hợp steroid, ghi nhận số ngày đau đầu giảm; mức giảm này vừa đạt ngưỡng có ý nghĩa thống kê.

Khi sử dụng thuốc chống giun sán, albendazole được ưu tiên hơn mebendazole vì đạt nồng độ cao hơn trong hệ TKTU. Thiabendazole chưa cho thấy lợi ích trong điều trị NA.

Những lợi ích giả định của việc tiêu diệt giun sớm trong quá trình mắc bệnh bao gồm:

a) Hạn chế tổn thương do giun di chuyển;

b) Ngăn ấu trùng nhỏ phát triển thành giun lớn hơn, vốn có thể gây phản ứng viêm mạnh hơn khi chết.

Việc sử dụng thuốc chống giun sán như albendazole vẫn còn gây tranh luận do lo ngại về mặt lý thuyết rằng giun chết nhanh có thể làm tăng phản ứng viêm trong não và tủy sống. Tuy nhiên, các nghiên cứu trên chuột cho thấy phản ứng viêm có thể giảm khi sử dụng albendazole đơn độc. Dù có bằng chứng này, trong khi chờ dữ liệu an toàn tốt hơn, tài liệu khuyến cáo dùng albendazole đồng thời với corticosteroid khi điều trị NA.

Các nghiên cứu trên động vật cho thấy hiệu quả của albendazole giảm khi bắt đầu điều trị sau hai tuần kể từ lúc phơi nhiễm, có thể do giun trưởng thành ít nhạy cảm hơn với thuốc. Vì vậy, nếu quyết định sử dụng albendazole, nên bắt đầu ngay khi có chẩn đoán sơ bộ.

Liều albendazole được nghiên cứu nhiều nhất trong điều trị NA là 15 mg/kg/ngày, chia thành hai lần dùng trong 14 ngày. Thuốc thường được dung nạp tốt; khả năng hấp thu tăng khi dùng cùng bữa ăn có hàm lượng chất béo cao.

Do có thể xảy ra các phản ứng nghiêm trọng hiếm gặp và mang tính đặc ứng, bao gồm suy gan và giảm toàn thể các dòng tế bào máu, nên thực hiện CTMTP có phân biệt bạch cầu & xét nghiệm chức năng gan trước khi điều trị. Có thể cân nhắc theo dõi bổ sung mỗi 1‐2 tuần.

Albendazole gây quái thai ở một số loài động vật và được xếp vào nhóm C về an toàn thai kỳ theo hệ thống phân loại được tài liệu sử dụng. Vì vậy, chỉ nên cân nhắc sử dụng thuốc ở phụ nữ mang thai khi lợi ích rõ ràng vượt trội nguy cơ và sau khi có sự đồng thuận đầy đủ của người bệnh. Độ an toàn của albendazole đối với trẻ bú mẹ hiện chưa được xác định.

Cho đến khi có thêm bằng chứng, Tiểu ban Lâm sàng cho rằng lợi ích tiềm năng của albendazole có thể vượt trội các nguy cơ giả định khi điều trị NA. Tuy nhiên, quyết định sử dụng thuốc chống giun sán cần được đưa ra riêng cho từng trường hợp.

Một số ý chính tóm lược về chẩn đoán A. cantonensis

Nội dung

Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị

1. Mức độ nghi ngờ bệnh

Nhân viên y tế tại Hawaii cần nghĩ đến bệnh do A. cantonensis gây ra. Nên liên hệ sớm với Bộ phận Bệnh truyền nhiễm thuộc Sở Y tế Hawaii qua số (808) 586‐4586 để được tư vấn.

2. Triệu chứng ở người lớn

Các triệu chứng thường gặp gồm đau đầu dữ dội, cứng cổ, buồn nôn, tê hoặc châm chích, đau ở tay chân. Các dấu hiệu gợi ý khác gồm đau di chuyển từ vị trí này sang vị trí khác, tăng nhạy cảm với cảm giác, rối loạn chức năng dây thần kinh sọ, mất phối hợp động tác & dấu hiệu thần kinh khu trú có tính chất di chuyển hoặc không theo vùng chi phối của một dây thần kinh hay rễ thần kinh cụ thể.

3. Triệu chứng ở trẻ em

Có thể gặp sốt, đau bụng, nôn, dễ cáu gắt, chán ăn, yếu cơ, mệt mỏi hoặc lừ đừ.

4. Chọc dò thắt lưng khảo sát DNT

Chọc dò thắt lưng lấy DNT là thủ thuật quan trọng trong đánh giá bệnh. Thủ thuật có nguy cơ thấp và có thể giúp giảm đau đầu, buồn nôn, nôn.

5. Tiêu chuẩn chẩn đoán nghi ngờ

Cần có đủ ba yếu tố: Triệu chứng hoặc dấu hiệu lâm sàng gợi ý; Dịch não tủy có viêm màng não tăng BCAT; và Tiền sử phơi nhiễm phù hợp, chẳng hạn sống tại hoặc gần đây đi đến vùng lưu hành bệnh.

6. Định nghĩa viêm màng não tăng BCAT

Được xác định khi số lượng BCAT trong DNT ≥10 tế bào/µL và/hoặc BCAT chiếm >10% tổng số bạch cầu trong DNT, với tổng số bạch cầu ≥6 tế bào/µL.

7. Xét nghiệm dịch não tủy lặp lại

Ở giai đoạn sớm, BCAT trong DNT có thể chưa xuất hiện hoặc còn ở mức thấp. Nếu vẫn nghi ngờ bệnh, cần cân nhắc chọc thắt lưng lấy DNT xét nghiệm lại.

8. Xét nghiệm xác định tác nhân

Xét nghiệm PCR thời gian thực (RTi‐PCR) phát hiện DNA của A. cantonensis trong DNT là phương pháp xác nhận tốt nhất theo hướng dẫn. Tại Hawaii, xét nghiệm được thực hiện thông qua DIB; tại các khu vực khác của Mỹ, có thể liên hệ US.CDC. Kết quả có thể âm tính ở giai đoạn sớm, nên cần cân nhắc lấy lại DNT và xét nghiệm lại nếu vẫn nghi ngờ bệnh;

9. Xét nghiệm ban đầu

Các xét nghiệm ban đầu gồm CTMTP và công thức bạch cầu, điện giải đồ, đánh giá chức năng gan và thận, đường huyết, tổng phân tích nước tiểu và X‐quang ngực.

10. Bạch cầu ái toan trong máu ngoại vi

Số lượng BCAT trong máu ngoại vi ≥ 500 tế bào/µL thường gặp, nhưng có thể không tăng ở một số trường hợp.

11. Chẩn đoán hình ảnh

Không bắt buộc phải chụp MRI não nhưng có thể hữu ích trong đánh giá bệnh. MRI cột sống nên được cân nhắc tùy theo biểu hiện lâm sàng.

12. Xét nghiệm huyết thanh học

Không khuyến cáo sử dụng xét nghiệm kháng thể trong huyết thanh hoặc dịch não tủy để chẩn đoán bệnh.

13. Corticosteroid

Corticosteroid liều cao có thể giúp cải thiện kết quả điều trị. Nên bắt đầu điều trị khi đã xác định chẩn đoán nghi ngờ nếu không có chống chỉ định. Cần theo dõi đường huyết ở người bệnh ĐTĐ hoặc rối loạn dung nạp glucose và có thể cần điều chỉnh thuốc điều trị ĐTĐ.

14. Albendazole

Albendazole có thể mang lại lợi ích bổ sung, mặc dù bằng chứng trên người còn hạn chế. Nếu dùng, nên phối hợp với corticosteroid để hạn chế phản ứng viêm do giun chết.

15. Theo dõi và hội chẩn

Cần theo dõi lâm sàng chặt chẽ. Có thể cân nhắc hội chẩn với bác sĩ chuyên khoa bệnh truyền nhiễm, thần kinh và các chuyên khoa liên quan.

16. Kiểm soát đau

Việc kiểm soát đau có thể cần được thực hiện sớm; nên cân nhắc hội chẩn với chuyên gia điều trị đau.

Nội dung

Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị

1. Mức độ nghi ngờ bệnh

Nhân viên y tế tại Hawaii cần nghĩ đến bệnh do A. cantonensis gây ra. Nên liên hệ sớm với Bộ phận Bệnh truyền nhiễm thuộc Sở Y tế Hawaii qua số (808) 586‐4586 để được tư vấn.

2. Triệu chứng ở người lớn

Các triệu chứng thường gặp gồm đau đầu dữ dội, cứng cổ, buồn nôn, tê hoặc châm chích, đau ở tay chân. Các dấu hiệu gợi ý khác gồm đau di chuyển từ vị trí này sang vị trí khác, tăng nhạy cảm với cảm giác, rối loạn chức năng dây thần kinh sọ, mất phối hợp động tác & dấu hiệu thần kinh khu trú có tính chất di chuyển hoặc không theo vùng chi phối của một dây thần kinh hay rễ thần kinh cụ thể.

3. Triệu chứng ở trẻ em

Có thể gặp sốt, đau bụng, nôn, dễ cáu gắt, chán ăn, yếu cơ, mệt mỏi hoặc lừ đừ.

4. Chọc dò thắt lưng khảo sát DNT

Chọc dò thắt lưng lấy DNT là thủ thuật quan trọng trong đánh giá bệnh. Thủ thuật có nguy cơ thấp và có thể giúp giảm đau đầu, buồn nôn, nôn.

5. Tiêu chuẩn chẩn đoán nghi ngờ

Cần có đủ ba yếu tố: Triệu chứng hoặc dấu hiệu lâm sàng gợi ý; Dịch não tủy có viêm màng não tăng BCAT; và Tiền sử phơi nhiễm phù hợp, chẳng hạn sống tại hoặc gần đây đi đến vùng lưu hành bệnh.

6. Định nghĩa viêm màng não tăng BCAT

Được xác định khi số lượng BCAT trong DNT ≥10 tế bào/µL và/hoặc BCAT chiếm >10% tổng số bạch cầu trong DNT, với tổng số bạch cầu ≥6 tế bào/µL.

7. Xét nghiệm dịch não tủy lặp lại

Ở giai đoạn sớm, BCAT trong DNT có thể chưa xuất hiện hoặc còn ở mức thấp. Nếu vẫn nghi ngờ bệnh, cần cân nhắc chọc thắt lưng lấy DNT xét nghiệm lại.

8. Xét nghiệm xác định tác nhân

Xét nghiệm PCR thời gian thực (RTi‐PCR) phát hiện DNA của A. cantonensis trong DNT là phương pháp xác nhận tốt nhất theo hướng dẫn. Tại Hawaii, xét nghiệm được thực hiện thông qua DIB; tại các khu vực khác của Mỹ, có thể liên hệ US.CDC. Kết quả có thể âm tính ở giai đoạn sớm, nên cần cân nhắc lấy lại DNT và xét nghiệm lại nếu vẫn nghi ngờ bệnh;

9. Xét nghiệm ban đầu

Các xét nghiệm ban đầu gồm CTMTP và công thức bạch cầu, điện giải đồ, đánh giá chức năng gan và thận, đường huyết, tổng phân tích nước tiểu và X‐quang ngực.

10. Bạch cầu ái toan trong máu ngoại vi

Số lượng BCAT trong máu ngoại vi ≥ 500 tế bào/µL thường gặp, nhưng có thể không tăng ở một số trường hợp.

11. Chẩn đoán hình ảnh

Không bắt buộc phải chụp MRI não nhưng có thể hữu ích trong đánh giá bệnh. MRI cột sống nên được cân nhắc tùy theo biểu hiện lâm sàng.

12. Xét nghiệm huyết thanh học

Không khuyến cáo sử dụng xét nghiệm kháng thể trong huyết thanh hoặc dịch não tủy để chẩn đoán bệnh.

13. Corticosteroid

Corticosteroid liều cao có thể giúp cải thiện kết quả điều trị. Nên bắt đầu điều trị khi đã xác định chẩn đoán nghi ngờ nếu không có chống chỉ định. Cần theo dõi đường huyết ở người bệnh ĐTĐ hoặc rối loạn dung nạp glucose và có thể cần điều chỉnh thuốc điều trị ĐTĐ.

14. Albendazole

Albendazole có thể mang lại lợi ích bổ sung, mặc dù bằng chứng trên người còn hạn chế. Nếu dùng, nên phối hợp với corticosteroid để hạn chế phản ứng viêm do giun chết.

15. Theo dõi và hội chẩn

Cần theo dõi lâm sàng chặt chẽ. Có thể cân nhắc hội chẩn với bác sĩ chuyên khoa bệnh truyền nhiễm, thần kinh và các chuyên khoa liên quan.

16. Kiểm soát đau

Việc kiểm soát đau có thể cần được thực hiện sớm; nên cân nhắc hội chẩn với chuyên gia điều trị đau.

(Hết Phần 3) —‐> (Tiếp theo Phần 4)

TS.BS. Huỳnh Hồng Quang và TS. Nguyễn Thị Liên Hạnh

Viện Sốt rét‐KST‐CT Quy Nhơn

Chia sẻ:

Tin cùng chuyên mục

Cập nhật về bệnh giun tròn phổi chuột Angiostrongylus cantonensis: bệnh ở người đang nổi từ khía cạnh an toàn thực phẩm (Phần 4 ‐ Hết)

|

Tóm tắt về dùng albendazole, xử trí đau cấp, theo dõi bệnh nhân Về sử dụng albendazole 1. Quyết định sử dụng albendazole trong điều trị cần được đưa ra…

Cập nhật về bệnh giun tròn phổi chuột Angiostrongylus cantonensis: bệnh ở người đang nổi từ khía cạnh an toàn thực phẩm (Phần 2)

|

Khi nghi ngờ neuroangiostrongyliasis (NA), bác sĩ cần liên hệ ngay với trung tâm điều tra bệnh tật để trao đổi về trường hợp bệnh. Cần lấy dịch não tủy…

Cập nhật về bệnh giun tròn phổi chuột Angiostrongylus cantonensis: bệnh ở người đang nổi từ khía cạnh an toàn thực phẩm (Phần 1)

|

Giới thiệu Nhiễm giun tròn phổi chuột ký sinh Angiostrongylus cantonensis (A. cantonensis) ở người thường chúng gây ra bệnh giun này với thể thần kinh điển hình và đang…

Chẩn đoán và điều trị bệnh do giun phổi chuột Angiostrongylus cantonensis khung hướng dẫn và gợi ý chẩn đoán vẫn chưa thống nhất (Phần 4 ‐ Hết)

|

Giải phẫu bệnh học: Các phát hiện vi thể và đại thể Về mặt đại thể, ruột thừa bị nhiễm A. costaricensis có hình dạng tương tự như ruột thừa…

Chẩn đoán và điều trị bệnh do giun phổi chuột Angiostrongylus cantonensis khung hướng dẫn và gợi ý chẩn đoán vẫn chưa thống nhất (Phần 3)

|

Các xét nghiệm được đề xuất Angiostrongylus cantonensis Chẩn đoán nhiễm A. cantonensis được gợi ý mạnh khi các triệu chứng cho thấy nghi viêm màng não do vi khuẩn,…

Chẩn đoán và điều trị bệnh do giun phổi chuột Angiostrongylus cantonensis khung hướng dẫn và gợi ý chẩn đoán vẫn chưa thống nhất (Phần 2)

|

Năm 2006, Bộ Y tế Trung Quốc đã công bố các khuyến nghị về tiêu chí chẩn đoán bệnh giun phổi Angiostrongylus spp. và đề xuất ba định nghĩa trường…

Chẩn đoán và điều trị bệnh do giun phổi chuột Angiostrongylus cantonensis: khung hướng dẫn và gợi ý chẩn đoán vẫn chưa thống nhất (Phần 1)

|

Angiostrongylus spp. hay còn gọi là giun phổi chuột, đây là một loại giun ký sinh có thể gây ra các bệnh lý nghiêm trọng ở người về đường tiêu…

Đồng nhiễm trùng giun lươn Strongyloides stercoralis trên bệnh nhân đang viêm não màng não do vi khuẩn (Phần 3 ‐ Hết)

|

Chẩn đoán phân biệt với bệnh giun lươn Chẩn đoán phân biệt bệnh giun lươn cần bao gồm các bệnh do ký sinh trùng và không do ký sinh trùng.…

Đồng nhiễm trùng giun lươn Strongyloides stercoralis trên bệnh nhân đang viêm não màng não do vi khuẩn (Phần 2)

|

Dịch tễ học và Các yếu tố nguy cơ Ký sinh trùng Strongyloides spp. được tìm thấy trên mọi lục địa trừ Nam Cực. Nó phổ biến nhất ở các vùng có…

Đồng nhiễm trùng giun lươn Strongyloides stercoralis trên bệnh nhân đang viêm não màng não do vi khuẩn (Phần 1)

|

Giới thiệu Strongyloides stercoralis là một loại giun tròn quan trọng lây truyền qua đất, xuất hiện trên toàn thế giới và ảnh hưởng đến 30‐100 triệu người. Do nhiều…