Để triển khai thực hiện các chương trình y tế được thuận lợi, công tác tập huấn chuyên môn nghiệp vụ cho những cán bộ, nhân viên trực tiếp làm nhiệm vụ rất cần thiết vì nó quyết định chất lượng biện pháp tác động. Trong các lớp học, phương pháp tập huấn đóng vai trò quan trọng, góp phần làm cho lớp học có hiệu quả và thành công.
Phương pháp tập huấn là cách để chuyển tải nội dung tập huấn, giúp cho người học đạt được mục tiêu học tập. Người học phải nắm được nội dung tập huấn và giảng viên phải gây hứng thú để người học tham gia tích cực, có hiệu quả vào quá trình đào tạo. Không có phương pháp tập huấn riêng biệt nào được xem là tốt nhất mà cần phải kết hợp các phương pháp tập huấn khác nhau để làm tăng khả năng lưu giữ thông tin, nâng cao hiệu quả học tập, không gây sự nhàm chán. Khi lựa chọn phương pháp tập huấn, cần quan tâm đến các yếu tố có liên quan như tình hình học viên, điều kiện tập huấn, nội dung tập huấn và năng lực của giảng viên.
Về tình hình học viên, cần thu thập thông tin về tuổi tác, giới tính, trình độ, kinh nghiệm, kiến thức, sở thích… Phương pháp thuyết trình sẽ phù hợp đối với đối tượng người học đã có các kỹ năng nghe giảng. Phương pháp đào tạo tích cực như sắm vai hay trò chơi thường khó thực hiện hơn đối với các nhóm học viên lớn tuổi, có địa vị xã hội và quen với cách học thụ động.
Điều kiện tập huấn như số học viên, quỹ thời gian và cơ sở vật chất là thông tin làm căn cứ để lựa chọn phương pháp tập huấn phù hợp. Các lớp học có quá nhiều học viên thì sẽ khó sử dụng phương pháp đóng vai, thảo luận nhóm… Thời gian tổ chức lớp tập huấn nên cần quan tâm, phương pháp tập huấn dù có tốt đến bao nhiêu cũng khó có hiệu quả cao nếu không có đủ thời gian thực hiện. Cơ sở vật chất như phòng học, chỗ ngồi, các thiết bị, ánh sáng, tiếng ồn… là cơ sở để lựa chọn phương pháp thích hợp.
Nội dung tập huấn đóng vai trò quan trọng trong việc lựa chọn phương pháp. Để học kỹ năng giải quyết vấn đề, có thể sử dụng phương pháp như bài tập tình huống, sắm vai… Để truyền thụ kiến thức, dùng phương pháp trình bày là phù hợp. Để hướng dẫn và rèn luyện thao tác nên sử dụng phương pháp trình diễn và thực hành. Để thu thập thông tin hay nhiều ý kiến và kinh nghiệm khác nhau của học viên, dùng phương pháp động não hay thảo luận nhóm sẽ có hiệu quả.
Năng lực của giảng viên cũng góp phần không nhỏ vào sự thành công của lớp tập huấn. Không có một giảng viên nào có thể giỏi và thành thạo trong tất cả các phương pháp tập huấn. Có giảng viên có khả năng trình bày giỏi nhưng có giảng viên lại rất thành thạo trong các kỹ năng hướng dẫn và điều hành thảo luận nhóm. Có giảng viên chỉ quen với các phương pháp tập huấn trên lớp nhưng có giảng viên lại có khả năng tổ chức tốt các hoạt động dã ngoại. Khi lựa chọn phương pháp tập huấn, giảng viên phải hiểu rõ khả năng của mình để sử dụng nó một cách thành thạo, tự tin và có hiệu quả phương pháp đã chọn.
Trong thực tế, không phải tất cả các học viên đều có cách học giống nhau, nếu đa dạng hóa được phương pháp tập huấn sẽ phù hợp với nhiều học viên hơn và sẽ tăng hiệu quả tập huấn, gây hứng thú và tạo động lực cho nhiều người học.
Khi lựa chọn phương pháp tập huấn và thiết kế nội dung hoạt động, giảng viên cần chú ý vai trò của người học tham gia trong các hoạt động đó. Học viên càng tham gia tích cực vào các hoạt động học tập thì hiệu quả tập huấn càng cao. Học viên sẽ nhớ khoảng 90% những gì họ vừa nói vừa làm, khoảng 70% những gì họ nói, khoảng 50% những gì họ nghe và nhìn, khoảng 20% những gì họ nghe và khoảng 10% những gì họ đọc. Đây là cơ sở làm căn cứ để giảng viên lựa chọn phương pháp tập huấn phù hợp, có hiệu quả tốt nhất và cao nhất.
Hiện nay những lớp tập huấn về chuyên môn nghiệp vụ của các chương trình y tế được tổ chức cho các tuyến cơ sở khá phổ biến. Ngoài các lớp đào tạo mới, còn có các lớp đào tạo lại được thực hiện hàng năm. Vậy muốn cho các lớp tập huấn đạt hiệu quả cao, việc thu thập các thông tin cần thiết về lớp học và lựa chọn phương pháp tập huấn của giảng viên cần được xem xét, ứng dụng phù hợp cho từng lớp học.
