Tác phẩm đầu tiên viết về hoạt động của các loài côn trùng trên tử thi được xuất bản ở Pháp vào năm 1894 (tác giả là nhà côn trùng học người Pháp Jean ‐ Pierre Megnin) đã cho thấy “biệt tài” phá án của côn trùng. Cuốn sách đã nhanh chóng trở thành “cẩm nang” quý báu của các chuyên gia pháp y và điều tra viên. Kể từ đó, côn trùng có vị trí quan trọng đối với ngành khoa học hình sự.
 |
Chỉ trong khoảng hai thập kỷ trở lại đây, những kiến thức về côn trùng học liên tục được khám phá, tích lũy, bổ sung và cập nhật. Cứ hai năm một lần, ngành côn trùng học pháp y thế giới lại tổ chức một hội nghị quốc tế để lắng nghe những phát hiện đặc sắc của Albanie, Thổ Nhĩ Kỳ, Trung Quốc, Cameroun, Nhật Bản, Canada… về tập tính, khẩu vị cũng như cách “ứng xử” mới của các loài côn trùng. Nhờ vậy mà tỷ lệ thành công nhờ côn trùng học pháp y trong điều tra án mạng đã được nâng lên nhanh chóng: Năm 1997 là 60%, đến năm 2000 là 72% và nay, người ta đã nâng thành tích này lên tới 80%. Chỉ tính riêng từ đầu năm 2001 đến nay, nhờ “mở” được cánh cửa vào kho thông tin mang tên “côn trùng” mà côn trùng học pháp y ở châu Âu đã xác định được thời gian tử nạn của hơn 8.000 nạn nhân.
Giải mã những cuộc sống bắt đầu từ cái chết
Người ta ước tính có ít nhất 600 loài côn trùng có thể tấn công xác chết, trong đó có khoảng hơn 100 loài thường gặp. Nhưng những vị khách không mời này không đến cùng một lúc. Trong cuốn sách của mình, Jean ‐ Pierre Megnin đã nêu ra 8 giai đoạn tấn công của côn trùng. Mỗi giai đoạn tương ứng với một thời kỳ phân hủy của tử thi, từ lúc mới qua đời cho đến khi chỉ còn là bộ xương. Qua xem xét số lượng, chủng loại côn trùng và ấu trùng, giai đoạn phát triển, kích thước, tình trạng di chuyển… của mỗi loài, các nhà côn trùng học sẽ có được những thông tin quý giá, từ đó xác định được thời điểm xảy ra cái chết hoặc thời điểm xác nạn nhân được đưa tới hiện trường. Tuy nhiên, độ chính xác của những thông tin này phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố: ánh sáng, độ ẩm, nhiệt độ… của hiện trường. Giải mã côn trùng trên hiện trường còn cho ta biết nhiều điều khác. Trong trường hợp hung thủ quay lại mang xác giấu đi nơi khác thì côn trùng cũng sẽ “thông báo” cho biết điều này. Một số ruồi sẽ bay đến và bay đi, không bao giờ quay lại lần hai. Một khi cái xác được rời đi chỗ khác thì nhiệt độ của nó cũng thay đổi tùy theo nhiệt độ môi trường mới. Mỗi loàicôn trùng lại ứng xử khác nhau khi có sự thay đổi này. Đến năm 2000, người ta đã biết rằng côn trùng có thái độ khác nhau với những cái xác có rượu hay ma túy liều cao trong máu. Phát hiện này rất quan trọng vì nó giúp cảnh sát hiểu được lý do của cái chết. Năm 2001, người ta biết thêm: những người có mặt tại hiện trường (do sợ hãi đã im lặng hoặc đồng lõa) cũng sẽ bị côn trùng vạch mặt nếu cơ thể họ có những ký sinh trùng do lũ ruồi nhặng truyền qua. Chính xác là ở những vết thương hoặc những vùng hôi hám mất vệ sinh trên cơ thể…
