Trong thời gian vừa qua, từ ngày 26/8 đến 12/9/2012, Khoa Côn trùng Viện Sốt rét‐Ký sinh trùng‐Côn trùng Quy Nhơn đã thu bắt và tiếp nhận một số cá thể bọ xít hút máu ở hai tỉnh Bình Định và Quảng Ngãi. Kết quả định loại cho thấy tất cả các cá thể bọ xít này đều là loài Triatoma rubrofasciata (De Geer, 1773); thuộc giống Triatoma Laporte, 1832 (Heteroptera: Reduviidae: Triatominae). Đây là loài bọ xít hút máu đã được phát hiện ở nhiều nơi trong năm 2010 như Hà Nội, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Ninh Thuận và Tp. Hồ Chí Minh.
 |
Trong số bọ xít bắt được vừa qua hầu hết là các cá thể bọ xít trưởng thành và có một số là ấu trùng (chưa có cánh); trong số này tỷ lệ đực và cái là tương đương nhau, có 03 con cái đã có trứng và hầu hết đều không có máu trong bụng. Số lượng cá thể bọ xít bắt được ở 01 hộ gia đình cao nhất là 08 cá thể tại thành phố Quy Nhơn.
Sau khi phát hiện ra ổ bọ xít tại nhà bắt được 08 cá thể, cán bộ của Viện Sốt rét‐Ký sinh trùng‐Côn trùng Quy Nhơn đã thu bắt các cá thể bọ xít, thu giữ trứng và tiến hành phun hóa chất diệt côn trùng (Fendona 10SC) xung quanh ổ bọ xít và trong nhà. Hướng dẫn người dân cách phát hiện, phòng chống bọ xít đốt, cũng như cách xử trí nếu như bị đốt; đồng thời khuyến cáo người dân không hoang mang, quá lo lắng vì cho đến nay ở Việt
Phát hiện và nhận biết bọ xít hút máu
Bọ xít hút máu thuộc họ Reduviidae là họ bọ xít bắt mồi thuộc bộ cánh nửa (Hemiptera), lớp côn trùng (Insecta). Trong họ này (Reduviidae) phần nhiều là côn trùng có ích, chuyên săn bắt côn trùng khác để ăn; song cũng có một số loài là những loài bọ xít hút máu, có kim chích dài ba đốt, rất khỏe. Phần gốc vòi cong, không dính sát đầu. Mặt bụng của ngực trước có rãnh lõm để nạp vòi và có nọc độc làm tê liệt con mồi. Bọ xít hút máu có chiều dài từ khoảng 1‐3,5 cm tùy thuộc vào còn non hay trưởng thành; phần bụng rộng và dẹp, đầu, thân và các phần phụ khác nhẵn hoặc có lông ngắn. Ở rìa thân có sọc màu vàng, thân có màu nâu đặc trưng, khác với các loại bọ xít khác có đủ màu xanh, đen, nâu… Loại bọ xít này thường đẻ trứng trên thành của giường, tủ hoặc dướic các đống gỗ ngoài nhà; trứng có kích thước khoảng 1‐1,5 mm và màu trắng ngà.
 |
 |
| Bọ xít hút máu thu thập ở Tp. Quy Nhơn |
Loài bọ xít hút máu sống bằng máu người hoặc động vật, khi không có động vật chúng sẽ tìm đến người để hút máu. Chúng không những chỉ xuất hiện ở các khu nhà ẩm thấp, tối tăm mà còn có mặt cả ở những khu nhà cao tầng, đầy đủ tiện nghi. Bọ xít hút máu thường sống ở giường, đệm, tủ, khe nứt, trên trần nhà, dưới đống củi…, chúng có thể làm ổ cả trong hoặc ngoài nhà. Ban ngày bọ xít hút máu thường trốn vào các khe tối như khe giường, khe tủ… đêm đến mới hoạt động, nên con người thường không biết sự có mặt của chúng.
 |
| Phần gốc vòi cong của bọ xít hút máu |
Thông thường thời kỳ sinh sản của bọ xít hút máu là vào đầu mùa mưa, khi độ ẩm trong không khí tăng cao, nên ở khu vực miền Trung trong thời điểm hiện nay đang là mùa sinh sản của bọ xít hút máu.
 |
| Bọ xít hút máu có chiều dài từ khoảng 1‐3,5 cm |
|
|
Cách phòng chống bọ xít hút máu
Cho dù đến thời điểm này ở Việt Nam chưa phát hiện ra trường hợp nào bị bệnh do bọ xít này là trung gian lây truyền bệnh; nhưng trước tình hình bọ xít hút máu xuất hiện ở nhiều nơi và có thể đốt người, nên người dân cần có một số biện pháp như sau:
‐Người dân có thể nhận biết loại bọ xít này, khi nhìn thấy nó với các biểu hiện như: Bọ xít hút máu có chiều dài từ khoảng 1‐3,5 cm,phần bụng rộng và dẹp, ở rìa thân có sọc màu vàng, thân có màu nâu đặc trưng. Nếu thấy chúng xuất hiện trong nhà, khe tủ, dưới đệm, giường tốt nhất là dùng vải ẩm chụp lên, giữ chặt cho côn trùng chết hẳn rồi bỏ vào thùng rác. Ngoài ra cũng có thể ngăn cản sự sinh sôi, phát triển của loài côn trùng này trong nhà bằng cách vệ sinh nhà cửa sạch sẽ, khô ráo, thường xuyên vệ sinh các nơi ẩm thấp như khe giường, gầm tủ, gầm giường, dưới đệm.
‐Nếu bị bọ xít hút máu người đốt, người dân nên rửa ngay vết đốt bằng xà phòng, không gãi tại chỗ vết đốt để tránh gây xước, viêm nhiễm và đến ngay cơ sở y tế chuyên về da liễu để được khám, điều trị chống dị ứng và chống viêm nhiễm tại chỗ. Không nên gãi hay đánh chết bọ xít ngay trên tay mình, vì sẽ làm vết đốt trở nên nghiêm trọng hơn. Người dân chú ý dọn dẹp vệ sinh giường, tủ… để loại trừ trứng nở thành ổ bọ xít hút máu phát tán.
‐Để diệt loại bọ xít hút máu, ngoài việc giết chúng bằng phương pháp thủ công, có thể sử dụng các hóa chất dùng trong y tế như: Fendona 10SC, ICON 10 WP (các loại hóa chất diệt côn trùng thuộc nhóm pyrethroid), phun trong nhà và xung quanh nhà. Ngoài ra nên chú ý đến trứng để diệt tận gốc, bằng cách thu lại cho vào túi và đốt chúng.
‐Để phòng, chống bọ xít hút máu, mỗi người nên thường dọn dẹp nhà cửa, gầm giường, phòng ngủ, mở cửa cho ánh nắng chiếu vào. Nếu phát hiện trong nhà có bọ xít hút máu thì nên tìm diệt chúng bằng cách dọn dẹp nhà cửa, gầm giường, dưới đệm phòng ngủ hoặc ban đêm thì tắt đèn và dùng đèn pin soi tìm diệt bọ xít và trứng bọ xít. Ở vùng đã phát hiện có bọ xít đốt hút máu thì nên ngủ màn và giắt màn cẩn thận để bọ xít không thể chui vào đốt người.
