Ngày 17/11/2016 | GENEVA‐Tổ chức Y tế thế giới (WHO) hoan nghênh ngân quỹ tài trợ dành cho y tế toàn cầu về vaccine sốt rét (WHO welcomes global health funding for malaria vaccine). WHO khẳng định vaccine sốt rét đầu tiên trên thế giới sẽ được tung ra trong các dự án thí điểm ở vùng cận Saharan châu Phi, hiện nay ngân quỹ được đảm bảo cho giai đoạn đầu của chương trình và chủng ngừa sẽ được bắt đầu vào năm 2018.
Vaccine , được gọi là RTS,S có tác dụng chống lại P.falciparum, chủng ký sinh trùng sốt rét gây chết người nhiều nhất trên toàn cầu và phổ biến nhất ở châu Phi. Các thử nghiệm lâm sàng giai đoạn cuối đã chỉ ra RTS, S cung cấp chỉ bảo vệ một phần chống lại bệnh sốt rét ở trẻ nhỏ. TS. Pedro Alonso, Giám đốc Chương trình sốt rét toàn cầu của WHO cho biết: “Triển khai thí điểm vaccine thế hệ đầu tiên này đánh dấu một mốc quan trọng trong cuộc chiến chống sốt rét, các dự án thí điểm sẽ cung cấp bằng chứng mà chúng ta cần từ các nơi thực tế của cuộc sống để đưa ra quyết định xem có nên triển khai vaccine này trên một quy mô rộng.hay không”.
Phát triển và tài chính dành cho vaccine (Vaccine financing and development)
Quỹ toàn cầu phòng chống AIDS, Lao và Sốt rét đồng ý cung cấp 15 triệu đôla (USD) cho các nghiên cứu thí điểm về vaccine sốt rét, đảm bảo đủ kinh phí cho giai đoạn đầu của chương trình. Đầu năm nay, Liên minh vaccine (GAVI) và UNITAID công bố cam kết của Mỹ lên đến 27,5 triệu đôla và 9,6 triệu đô la tương ứng trong 4 năm đầu tiên của chương trình chủng ngừa. RTS,S được phát triển thông qua sự hợp tác giữa công ty GlaxoSmithKline và sáng kiến vaccine sốt rét PATH (Malaria Vaccine Initiative_MVI) với sự hỗ trợ của Quỹ Bill & Melinda Gates và từ một mạng lưới các trung tâm nghiên cứu châu Phi. TS. Jean‐Marie Okwo‐Bele, Giám đốc bộ phận vềtiêm chủng, vaccine và sinh phẩm y tế cho biết: “WHO ghi nhận và khen ngợi sự lãnh đạo và hỗ trợ của tất cả các cơ quan tài trợ và các đối tác đã tạo ra thành tựu này có thể”,
Chương trình vaccine được khuyến cáo bởi hai cơ quan tư vấn của WHO (Vaccine programme recommended by two WHO advisory bodies)
Vào tháng 10/2015, hai nhóm tư vấn độc lập của WHO gồm các chuyên gia hàng đầu thế giới về vaccine và sốt rét‐nhóm chuyên gia tư vấn chiến lược (SAGE) về tiêm chủng và Ủy ban tư vấn chính sách sốt rét (MPAC) khuyến cáo thực hiện thí điểm vaccine RTS,S từ 3 đến 5 địa điểm ở tiểu vùng Saharan châu Phi, theo sau một công bố vào tháng 7/2015 là Cơ quan y tế châu Âu (EMA) đã ban hành một quan điểm khoa học tích cực về vaccine RTS,S. WHO chính thức thông qua các khuyến nghị SAGE‐MPAC vào tháng 1/2016, từ đó huy động nguồn tài chính hỗ trợ cho các nơi thí điểm và hoàn thành việc thiết kế chương trình. Chương trình thí điểm sẽ đánh giá tính khả thi của việc cung cấp 4 liều vaccine RTS,S theo yêu cầu; tác động của RTS,S về việc cứu sống mạng người và sự an toàn của vaccine trong bối cảnh sử dụng thường xuyên; đồng thời đánh giá mức độ hiệu lực bảo vệ của vaccine đã được chứng minh ở trẻ em từ 5‐17 tháng tuổi trong thử nghiệm giai đoạn 3 có thể được nhân rộng tại thực địa .
Lựa chọn quốc gia (Country selection)
RTS, S là vaccine sốt rét đầu tiên hoàn thành thử nghiệm giai đoạn 3 then chốt, thử nghiệm giai đoạn 3 ghi danh hơn 15.000 trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ tại 7 quốc gia trong tiểu vùng Saharan châu Phi. Các nước tham gia vào các thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 3 sẽ được ưu tiên đưa vào chương trình thí điểm của WHO, tham vấn đang được tiến hành và tên của 3 quốc gia được chọn sẽ được công bố trong vài tuần tới.
Công cụ phòng chống bổ sung (A complementary control tool)
Vaccine RTS,S được đề xuất như một công cụ bổ sung tới gói các biện pháp điều trị, chẩn đoán và phòng ngừa được WHO khuyến cáo sẽ được sử dụng kết hợp với các biện pháp can thiệp hiện tại. Các công cụ khác bao gồm màn tẩm hóa chất tồn lưu lâu dài (LLINs), phun tồn lưu trong nhà (IRS) với hóa chất diệt, điều trị dự phòng cho trẻ sơ sinh và trong khi mang thai, xét nghiệm chẩn đoán kịp thời và điều trị các ca bệnh xác địnhbằng các thuốc sốt rét có hiệu quả. Triển khai các công cụ này đã làm giảm đáng kể gánh nặng sốt rét nhiều nơi ở châu Phi, từ năm 2000 đến 2015, tỷ lệ mắc mới sốt rét ở tiểu vùng Saharan châu Phi giảm 42% và tỷ lệ tử vong sốt rét giảm 66% nhưng khu vực này vẫn tiếp tục chiếm khoảng 90% số ca sốt rét và tử vong trên toàn cầu. Vì RTS,S chỉ có hiệu quả một phần nên điều cần thiết là bất kỳ bệnh nhânnào khi được tiêm phòng bị sốt nên được xét nghiệm về sốt rét, tất cả những người có chẩn đoán sốt rét xác định được điều trị với các loại thuốc có chất lượng cao và có hiệu quả.
Ý kiến đối tác (Partner quotes)
TS. Seth Berkley, Giám đốc điều hành Gavi (Dr Seth Berkley, CEO of Gavi): “Những thí điểm này rất quan trọng để xác định vaccine này có thể triển khai rộng rãi hơn hay không, bổ sung thêm một công cụ mới cho các can thiệp đã được kiểm chứng mà chúng ta đã có trong cuộc chiến chống sốt rét. Cam kết của Quỹ toàn cầu (GF) đánh dấu khởi đầu của sự hợp tác mang tính lịch sử giữa Gavi, GF và UNITAID‐3 tổ chức tài chính y tế lớn nhất thế giới lại với nhau để giải quyết một trong những kẻ giết người hàng đầu ở trẻ em”.
Mark Dybul, Giám đốc điều hành GF (Mark Dybul, Executive Director of the GF): “Vaccine mới này là một công cụ mới rất có giá trị mang tính tiềm năng trong cuộc chiến chống sốt rét, với các dự án thí điểm được tài trợ chúng ta đang háo hức để xem liệu vaccine này có hiệu quả hay khôngkhi kết hợp với màn tẩm hóa chất diệtvà phun tồn lưu trong nhà”.
Lelio Marmora, Giám đốc điều hành UNITAID (Lelio Marmora, Executive Director of UNITAID): “Chấm dứt sốt rét, căn bệnh giết chết một số lượng trẻ em không cân xứng đòi hỏi mức độ cao của sự khéo léo và sự táo bạo, chúng ta phải nắm bắt cơ hội thử nghiệm một loại vaccine có thể tăng cường các phương tiện sẵn có để chống lại căn bệnh chết người này”.
Ghi chú của biên tập viên (Note to the editors)
Có 2 nhóm tuổi đich trong thử nghiệm RTS,S giai đoạn 3: trẻ sơ sinh được chủng ngừa vaccine sốt rét cùng với các vaccine khác định kỳ trong thời thơ ấu vào 6, 10 và 14 tuần tuổi; trẻ em lớn tuổi hơn nhận được liều vaccine sốt rét đầu tiên từ 5 đến 17 tháng tuổi. Ở nhóm trẻ độ tuổi lớn hơn có nguy cơ bị co giật do sốt trong vòng 7 ngày sau khi nhận được bất kỳ liều vaccine nào, trong đó nguy cơ này chỉ rõ sau liều thứ tư không có những hậu quả kéo dài do bất kỳ sự co giật nào do sốt; sự gia tăng số trường hợp viêm màng não và sốt rét thể não đã được tìm thấy trong nhóm tiêm vaccine sốt rét so với nhóm chứng liên quan đến tiêm chủng là không rõ ràng, sự gia tăng bệnh viêm màng não và sốt rét thể não đã không được nhìn thấy ở trẻ trong độ tuổi từ 6‐12 tuần.
