Phòng chống bệnh sởi ở Việt Nam dưới góc nhìn của Tổ chức Y tế thế giới (WHO)

Ngày 25/4/2014. WHO ‐ Nguyễn Thị Thanh Thủy theo dõiđứa con trai hai tuổi của mình khi đứa bé thở nhanh và ngắn trong một đơn vị chăm sóc đặc biệt cách ly (intensive care unit_ICU) tại Bệnh viện Nhi Trung ương ở Hà Nội. Giống như 40 đứa trẻ khác trong phòng, con trai của Thủy có một nhiễm sởi nặng. Từ đầu năm 2014, Việt Nam đã báo cáo có hơn 3.500 ca sởi được xác định, hơn 86% số người nhiễm này chưa được chủng ngừa hoặc tình trạng tiêm chủng của trẻ là không rõ.

Tại Hà Nội, Bệnh viện Nhi Trung ương đã chữa trị cho hơn 1.280 bệnh nhân sởi và hơn 100 trẻ em đã chết vì các biến chứng liên quan đến sởi, trong số những người đã chết, một nửa số trẻ em chưa đầy 9 tháng tuổi. Sởi vẫn còn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em trên toàn thế giới, là căn bệnh rất dễ lây, sởi nhanh chóng tấn công trẻ em chưa được tiêm chủng hoặctiêm chủng không đầy đủ. Trẻ em có tình trạng sức khỏe kém hoặc bị suy dinh dưỡng đặc biệt dễ bị tổn thương nếu chúng bị nhiễm sởi, và có thể dẫn đến tử vong vì viêm phổi, tiêu chảy và viêm não.

Vắc‐xin an toàn và hiệu quả kể từ năm 1980 “Tiêm chủng là rất quan trọng để làm giảm tử vong trẻ em tại Việt Nam”, Tiến sĩ Takeshi Kasai‐Trưởng đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam. Trước khi đưa vắc xin sởi vào sử dụng vào năm 1980, hơn 100.000 trường hợp sởi được báo cáo hàng năm tại Việt Nam. Đến năm 1988, tỷ lệ tiêm chủng sởi ở mức 90% đã làm giảm đáng kể các trường hợp bệnh sởi xuống dưới 10.000 mỗi năm nhưng vẫn không đủ để tiến tới việc xoá bỏ hoàn toàn. Bởi vì bệnh sởi là bệnh lây nhiễm cao nên một quốc gia cần đảm bảo rằng ít nhất 95% tất cả các trẻ em nhận được hai liều vắc‐xin để ngăn chặn dịch. Tiêm chủng là rất quan trọng để làm giảm tử vong trẻ em tại Việt Nam, đại diện WHO tại Việt Nam‐Tiến sĩ Takeshi Kasai cho biết: “Tỷ lệ tiêm chủng cao cho bệnh sởi ở trẻ em tại Việt Nam sẽ ngăn chặn bệnh lây lan và sẽ phá vỡ tính chu kỳ tự nhiên của các trường hợp sởi gần đây nhất”.

Đáp ứng của nhân viên y tế và của Bộ Y tế (Medical staff and Ministry of Health response)

Bởi số lượng các ca nhiễm bệnh sởi gia tăng các bác sĩ và y tá đang làm việc suốt ngày đêm để điều trị các trường hợp nghiêm trọng nhất và để giảm tình trạng quá tải ở các bệnh viện. Bộ Y tế Việt Nam đã phản ứng nhanh chóng, huy động hệ thống y tế của mình nhằm kiểm soát tình trạng lây nhiễm bệnh sởi, điều trị bệnh nhân và tiêm chủng cho trẻ em có nguy cơ. Các bệnh viện và cơ sở y tế đã tăng cường nhân viên và bổ sung thiết bị, trong khi các cán bộtiêm chủng trên cả nước đang cung cấp vắc‐xin sởi cho những trẻ em đã bỏ nhỡ các liều vắc xin sởi định kỳ của trẻ. “Trong 10 năm làm việc ở đây, tôi không nhìn thấy rất nhiều trẻ em bị bệnh sởinhư thế này” Tiến sĩ Phan Hữu Phúc‐người đang điều trị các trường hợp nghiêm trọng nhất tại Bệnh viện Nhi Trung ương giải thích: “Tại một thời điểm, khoa ICU và khoa các bệnh nhiễm trẻ em rất đông đúc nhưng chúng tôi có thể nhanh chóng huy động các nguồn lực để phát triển một cách mới dành riêng cho các bệnh nhân sởi, điều đó cho phép chúng tôi điều trị các bệnh nhân sởi ở mức trung bình đến những trường hợp nặng, đặc biệt là những người có suy hô hấp cấp và đòi hỏi cần có sự hỗ trợ thở máy”.

Gia tăng chủng ngừa cho trẻ em (Increasing childhood vaccination

Nguyễn Thị Thanh Thủy nghĩ lại một năm trước khi cô quyết định không tiêm chủng cho đứa con trai của mình nhằm chống lại bệnh sởi, cũng giống như nhiều phụ huynh khác ở Việt Nam, cô đã đọc thông tin trên các phương tiện truyền thông về tác dụng phụ nghiêm trọng, bao gồm cả tử vong mà một số suy đoán có liên quan đến tiêm chủng. “Tôi trở nên sợ các tác dụng phụ của vắc‐xin và tôi quyết định không đưa con trai tôi đi nhận các mũi tiêm định kỳ, bây giờ tôi đã học được bài học”, cô nói: “và tôi khuyên bạn bè của mình đưa con em đi chủng ngừa để chúng không phải chịu đau khổ như con trai của mình hiện nay”.

Trên toàn cầu, vắc‐xin sởi đã được sử dụng trong 50 năm, đó là một vắc xin an toàn, hiệu quả, không đắt tiền và đã đóng một vai trò quan trọng trong việc giảm số ca tử vong của bệnh sởi trên toàn thế giới. Trong 15 năm qua, với sự hỗ trợ của WHO, Quỹ Liên Hiệp Quốc và UNICEF, Việt Nam ủng hộ cam kết giảm tỷ lệ mắc sởi do bùng phát dịch bệnh và đã định kỳ tiến hành chiến dịch tiêm phòng sởi cho trẻ em trong độ tuổi từ 9 tháng và 10 tuổi, bao gồm cả liều thứ hai định kỳ trong một nỗ lực để đảm bảo khả năng miễn dịch đầy đủ.

Việt Nam cung cấp một sởi vắc‐xin sản xuất trong nước cho tất cả các trẻ em hội đủ điều kiện miễn phí từ năm 2011. Một chiến dịch tiêm phòng rubella và sởi trên phạm vi quốc gia cho trẻ em từ 9 tháng đến 14 tuổi được lên kế hoạch vào cuối năm nay. Trong vài tuần qua, mọi người đã đổ xô cho con cái đi tiêm chủng phòng bệnh sởi, “Đây là biện pháp phòng ngừa quan trọng mà hầu hết mọi người có thể làm để bảo vệ bản thân, gia đình và cộng đồng”, Tiến sĩ Takeshi Kasai giải thích: “Chương trình tiêm chủng thành công giống như xã hội thành công: chúng phụ thuộc vào sự hợp tác của mỗi cá nhân để có được sự chủng ngừa nhằm đảm bảo sức khỏe tốt cho cả nước”.

Tuần lễ tiêm chủng trên thế giới (World Immunization Week)

Khẩu hiệu cho Tuần lễ tiêm chủng trên thế giới năm 2014 là: “Chủng ngừa vì một tương lai khỏe mạnh: Biết, Kiểm tra, Bảo vệ” (Immunize for a healthy future: Know, Check, Protect). WHO khuyến cáo các gia đình tìm hiểu thêm về các bệnh có thể phòng ngừa bằng vắc‐xin, kiểm tra xem họ có cập nhật thông tin về vắc‐xin khuyến cáo đề nghị và ghé thăm các nhà cung cấp sức khỏe của họ để nhận được sự bảo vệ.