Có thể nói, nếu năm 2007,Ngày Môi trường Thế giới đã sử dụng thành công chủ đề “Băng tan: một Chủ đề Nóng bỏng?” để thúc đẩy các hành động nền tảng của hàng triệu người ở gần 100 nước trên khắp thế giới đối với thách thức về biến đổi khí hậu.Ngày Môi trường Thế giới (MTTG) năm 2008 lấy chủ đề “Hãy thay đổi thói quen ‐ Hướng đến một nền kinh tế ít carbon!”. Chương trình Môi trường Liên Hiệp quốc (UNEP) yêu cầu các quốc gia, doanh nghiệp và cộng đồng hãy tập trung giải quyết các vấn đề về phát thải khí nhà kính và đưa ra các biện pháp giảm thiểu… Trong các vấn đề môi trường toàn cầu, sự gia tăng khí nhà kính đang dấy lên mối lo ngại lớn nhất về tác động của con người đến môi trường. Theo báo cáo của các nhà khoa học, lượng khí thải CO₂ trong khí quyển đã đạt mức 387 ppm, tăng hơn 40% so với thời kỳ cách mạng công nghiệp.Đây cũng là mức cao nhất trong vòng 650.000 năm trở lại đây. Năm 2007, tốc độ tăng là 2,14ppm. Trong khi đó, từ năm 1970 đến 2000, tốc độ này chỉ là 1,5ppm mỗi năm. Nhận ra rằng biến đổi khí hậu đang trở thành một vấn nạn của thời đại chúng ta, UNEP yêu cầu các quốc gia, các công ty, cộng đồng lưu tâm đến sự phát thải khí nhà kính và làm thế nào để giảm thiểu chúng.

Lịch sử và ý nghĩa ngày môi trường thế giới

Bắt đầu từ những năm 1960, những dấu hiệu cho thấy sự phát triển ngày càng tăng của nạn suy thoái môi trường đã ngày một rõ ràng hơn, con người đã bắt đầu ý thức được về những ảnh hưởng có hại của mình đối với môi trường sống. Hội nghị của Liên Hợp Quốc về con người và môi trường tổ chức tại Stockholm (thủ đô Thuỵ Điển) trong thời gian 5‐6/6/1972 là kết quả của những nhận thức mới này, là hành động đầu tiên đánh dấu sự nỗ lực chung của toàn thể nhân loại nhằm giải quyết các vấn đề về môi trường. Trong cuộc họp này, Chương trình Môi trường của Liên Hợp Quốc cũng đã được thành lập vào ngày 5/6/1972. Kể từ đó, Liên Hợp Quốc đã chọn ngày 5/6 hàng năm làm ngày Môi trường Thế giới và khuyến khích những người dân, Chính phủ và các tổ chức của tất cả các nước trên thế giới tổ chức các hoạt động nhằm cải thiện môi trường ở nước mình trong ngày này.

Năm 1994, Tổng thống Fidel Ramos của Philipin đã kêu gọi người dân nước mình tạm dừng trong chốc lát vào 12 giờ trưa ngày 5 tháng 6 để “nghĩ tới việc làm sạch môi trường, nghĩ tới màu xanh, với sinh lực vốn có và niềm phấn khích, phục hồi lại nguồn năng lượng mà chúng ta vay của thiên nhiên.”

Mục đích của Ngày Môi trường Thế giới là tập trung sự chú ý trên toàn thế giới vào tầm quan trọng của môi trường và khuyến khích sự quan tâm chính trị và hành động bảo vệ môi trường. Sự kiện này làm cho các vấn đề môi trường mang tính nhân văn; trao quyền cho mọi người để trở thành tác nhân tích cực của quá trình phát triển bền vững và bình đẳng; nâng cao hiểu biết của các cộng đồng về vai trò then chốt làm thay đổi hành vi hướng tới các vấn đề môi trường; ủng hộ mối cộng tác để đảm bảo rằng, tất cả các quốc gia và các dân tộc được hưởng một tương lai an toàn và thịnh vượng hơn.

Mỗi năm, Liên Hợp Quốc chọn một thành phố làm nơi tổ chức lễ kỷ niệm Ngày Môi trường Thế giới. Chính phủ và thành phố nước chủ nhà sẽ hợp tác với UNEP tạo ra bầu không khí cho sự kiện này. Chủ đề, khẩu hiệu và lôgô sẽ được chọn để làm trọng tâm cho các tài liệu tuyên truyền về Ngày Môi trường thế giới, cũng như các hoạt động cổ động trên toàn cầu.

Biến đổi khí hậu ‐ một vấn nạn của thời đại chúng ta

Hiện nay, biến đổi khí hậu đã và đang là vấn đề môi trường (MT) nóng bỏng nhất, thu hút sự quan tâm của nhiều quốc gia trên thế giới. Bởi lẽ, biến đổi khí hậu đang đe dọa nghiêm trọng đến lợi ích sống còn của nhiều dân tộc, nhiều quốc gia trên khắp hành tinh, trong đó có Việt Nam. Biểu hiện rõ nét nhất là chế độ thời tiết bất thường, sự ấm lên của trái đất gây hậu quả của băng tan, mực nước biển dâng, mưa lũ, bão tố… ngày càng có chiều hướng gia tăng… Đáng lo ngại là loài người đang phải đối mặt với những tác động khôn lường của biến đổi khí hậu, như: dịch bệnh, đói nghèo, thiên tai, hạn hán vàsuy giảm đa dạng sinh học…

Nhân ngày Môi trường Thế giới 5.6, Tổng thư ký Liên hợp quốc Ban Ki Moon kêu gọi mọi công dân của Trái đất cùng chung sức bảo vệ môi trường với tinh thần: “Mỗi chúng ta đều là một phần của giải pháp. Dù bạn là một cá nhân, một tổ chức, một doanh nghiệp hay một chính phủ, có rất nhiều bước đi mà bạn có thể thực hiện để giảm dấu chân các‐bon của mình. Trên hết, tất cả chúng ta phải xuất phát từ trái tim”.

Theo các nhà khoa học, nguyên nhân trực tiếp của sự biến đổi khí hậu là do các loại khí thải, đặc biệt là khí CO₂ thải ra trong quá trình sản xuất, tiêu dùng. Việc sử dụng các nguồn năng lượng có nguồn gốc từ carbon làm cho nồng độ CO₂ trong khí quyển tăng lên từ việc đốt một khối lượng lớn các nhiên liệu như than đá, dầu mỏ, khí đốt… trong quá trình phát triển công nghiệp. Tình trạng phá rừng và khai thác gỗ thiếu bền vững… cũng là nguyên nhân tạo ra hơn 20% phát thải khí nhà kính trên toàn cầu. Đáng lưu ý, một số hình thức canh tác, chăn nuôi, giao thông vận tải, thói quen sử dụng năng lượng, nhiên liệu không tái tạo cũng chính là “thủ phạm” đã làm tăng đáng kể lượng khí nhà kính…

“Hãy thay đổi thói quen ‐Hướng đến một nền kinh tế ít carbon!”

Trước những nguy cơ của sự biến đổi khí hậu trái đất mà nguyên nhân chủ yếu là do con người, ngay từ năm 1992, tại Hội nghị Thượng đỉnh về môi trường họp ở Rio de Janero (Brazil), các quốc gia trên thế giới đã thông qua Công ước khung về biến đổi khí hậu của Liên Hiệp quốc. Tiếp đó, 5 năm sau (1997), tại Kyoto (Nhật Bản), một Nghị định thư về cắt giảm khí thải đã được thông qua và bắt đầu có hiệu lực từ năm 2005. Cho đến nay, đã có 165 quốc gia phê chuẩn Nghị định thư này, trong đó có Việt Nam. Cụ thể, Ngày Môi trường thế giới sẽ đề cập đến các nội dung về tài nguyên và các sáng kiến thúc đẩy nền kinh tế và lối sống giảm phát thải khí carbon, như: tiết kiệm năng lượng; các nguồn năng lượng thay thế; bảo tồn thiên nhiên… Cũng nhân Ngày Môi trường thế giới, UNEP đã đưa ra 12 bước giúp bỏ thói quen giảm phát thải khí CO2, như: Đánh giá nguyên nhân gây ra khí nhà kính; đưa ra cam kết giảm thiểu dấu vết carbon; lựa chọn và lên kế hoạch hành động; giảm thiểu khí carbon trong cuộc sống, tiết kiệm năng lượng; chuyển sang năng lượng giảm phát thải khí carbon…

Ngày Môi trường thế giới ‐ ngày càng thu hút sự quan tâm của các nước, bằng chứng là số nước hưởng ứng sự kiện này ngày càng tăng, danh sách các thành phố, các doanh nghiệp và cộng đồng ngày càng nhiều. Các hoạt động được lập kế hoạch từ trước hoặc trong quá trình tổ chức Ngày Môi trường thế giới rất đa dạng. Ngày Môi trường thế giới “chính là sự kiện của người dân” với các hoạt động đa dạng, phong phú, như tuần hành, diễu hành bằng xe đạp, các buổi hoà nhạc xanh, các cuộc thi tại trường học, trồng cây, chiến dịch tái chế chất thi và làm sạch môi trường. Ngày Môi trường thế giới còn là một sự kiện “trí tuệ”, nó tạo cơ hội để tổ chức các cuộc hội thảo, các diễn đàn về việc gìn giữ sự trong lành của môi trường vì lợi ích của các thế hệ mai sau. Các phương tiện thông tin đại chúng có vai trò quan trọng; sự kiện này còn tạo cảm hứng cho hàng nghìn nhà báo trên thế giới để viết về môi trường. Ngày Môi trường thế giới còn tạo cơ hội để ký kết hay phê chuẩn các công ước quốc tế về lĩnh vực môi trường. Đồng thời, tăng cường sự quan tâm chính trị và hành động bảo vệ môi trường. Các công chức địa phương, vùng và chính phủ, các nguyên thủ quốc gia và các bộ trưởng môi trường sẽ đưa ra các công bố và cam kết chăm sóc trái đất của chúng ta.