Là một trong những tỉnh trọng điểm sốt rét miền Trung‐Tây Nguyên cũng như cả nước với đường biên giới giáp Lào gần 200 km, việc thực hiện mục tiêu chiến lược quốc gia phòng chống và loại trừ sốt rét ở tỉnh Quảng Trị còn nhiều khó khăn, thách thức. Hưởng ứng Ngày thế giới phòng chống sốt rét (WMD) năm 2017 với thông điệp ‘đẩy mạnh phòng ngừa’ (a push for prevention), tỉnh Quảng Trị đã tăng cường bao phủ các biện pháp dự phòng hướng tới loại trừ sốt rét.
Trong những năm qua được sự đầu tư và chỉ đạo của chính quyền các cấp, sự nỗ lực của toàn nghành y tế công tác phòng chống sốt rét tại Quảng Trị đã được các kết quả đáng kể, đó là tỷ lệ mắc và tử vong giảm liên tục qua nhiều năm. Tính đến cuối năm 2016, tỷ lệ mắc sốt rét trên 1000 dân trong toàn tỉnh giảm 87,8% so với năm 2011(0,1/1,65). Hàng năm có khoảng 100.000 người dân sống trong các vùng sốt rét lưu hành ở các mức độ khác nhau được bảo vệ bằng hai biện pháp phun tồn lưu trong nhà và tẩm màn ngủ bằng hóa chất diệt côn trùng, hàng ngàn liều thuốc sốt rét miễn phí được cấp cho các đối tượng bị nhiễm sốt rét và các nhóm có nguy cơ cao như đi rừng ngũ rẫy, dân di biến động. Tuy nhiên, Quảng Trị là một trong những tỉnh trọng điểm sốt rét của cả nước, có đường biên giới dài khoảng 200 km với Lào, dân di biến động lớn qua buôn bán làm ăn, thăm thân, có số mắc trên 1000 dân số chung còn cao nên cần phải đẩy mạnh các nỗ lực phòng chống sốt rét mới mong đạt được lộ trình loại trừ sốt rét theo quyết định của Chính phủ và Bộ Y tế.
Trước hết, cần chú trọng việc củng cố mạng lưới y tế từ tuyến tỉnh đến tuyến y tế thôn bản, đặc biệt là đội ngũ làm công tác phòng chống sốt rét, đảm bảo đủ về số lượng, chất lượng chuyên môn cao, thành thạo các kỹ năng phòng chống sốt rét, khả năng quản lý và kiểm soát được diễn biến sốt rét trên địa bàn quản lý. Nâng cao diện bao phủ các biện pháp phòng chống sốt rét phù hợp cho toàn bộ người dân có nguy cơ mắc sốt rét. Tăng tỷ lệ sử dụng các biện pháp phòng chống sốt rét và nâng cao hiểu biết của người dân về phòng chống sốt rét thông qua các kênh truyền thông thích hợp như tư vấn cho người bệnh tại các cơ sở y tế, thảo luận nhóm hay thăm hộ gia đình để trên 90% người sống trong vùng sốt rét lưu hành có ngủ màn đêm hôm trước ngày điều tra và hơn 90% dân số vùng sốt rét lưu hành biết ít nhất 4 thông điệp chủ yếu về sốt rét, phòng chống và loại trừ sốt rét. Nâng cao năng lực quản lý, giám sát dịch tễ sốt rét và sẵn sàng đáp ứng phòng chống dịch sốt rét thông qua công tác báo cáo nhanh, đào tạo lại hàng năm. Duy trì và củng cố hệ thống quản lý và giám sát dịch tễ sốt rét tại tất cả các tuyến. Phát hiện được ổ dịch sốt rét trong vòng 2 tuần từ khi khởi phát và triển khai biện pháp can thiệp, khống chế trong vòng 1 tuần kể từ khi nhận báo cáo. Thực hiện từng bước loại trừ sốt rét tại các huyện có sốt rét lưu hành nhẹ. Tập trung nguồn lực cho các vùng trọng điểm và áp dụng các biện pháp phòng chống sốt rét phù hợp cho mỗi vùng theo phân vùng dịch tể của dự án phòng chống sốt rét quốc gia mỗi 5 năm. Sử dụng các hóa chất diệt muỗi truyền bệnh có hiệu lực cao (phun tồn lưu và tẩm màn, sử dụng màn tẩm hóa chất tồn lưu dài). Áp dụng biện pháp đặc biệt để diệt muỗi tại các vùng sốt rét nặng có tỷ lệ mắc giảm chậm và không ổn định. Cung cấp màn, võng tẩm hóa chất diệt muỗi tồn lưu dài miễn phí cho dân vùng sốt rét lưu hành. Vận động người dân tự mua màn và xây dựng thói quen ngủ màn thường xuyên. Lồng ghép biện pháp phòng chống muỗi truyền sốt rét với phòng chống muỗi truyền các bệnh khác như sốt xuất huyết. Tại các vùng không còn sốt rét hay số ca mắc giảm mạnh đạt tỷ lệ dưới 1 ca trên 1000 dân: Biện pháp phòng chống muỗi truyền bệnh chính là phun tồn lưu hóa chất ở các ổ bệnh để đảm bảo cắt đứt lan truyền bệnh, không còn lan truyền sốt rét tại chỗ (không có bệnh nhân sốt rét nội địa).
Tăng cường phát hiện và điều trị bệnh nhân sốt rét tại khu vực biên giới Quảng Trị
Nâng cao năng lực chẩn đoán và điều trị sốt rét tại các tuyến y tế. Phát hiện bệnh sớm, điều trị kịp thời, đúng phác đồ quy định (theo từng loài ký sinh trùng, đủ liều, đủ ngày), giảm tử vong sốt rét. Thường xuyên cập nhật phác đồ điều trị sốt rét cho các tuyến. Phát triển và duy trì hoạt động có hiệu quả các điểm kính hiển vi tại xã, liên xã nhằm phát hiện bệnh sớm và phục vụ điều trị sớm, đúng hướng dẫn theo chủng loại ký sinh trùng tại cơ sở. Phát hiện bệnh bằng test chẩn đoán nhanh, đặc biệt tại các xã trọng điểm sốt rét, vùng sâu vùng xa, vùng chưa có điểm kính hiển vi, các thôn bản miền núi ở xa trạm y tế xã trên 2 h đi bộ. Đảm bảo cung cấp đủ thuốc sốt rét có hiệu lực cao, thuốc phối hợp cho các tuyến, không để thiếu thuốc ở tuyến thôn bản và tuyến xã và các bệnh viện. Tại các huyện trong một thời gian dài không có bệnh nhân sốt rét nội địa thì theo dõi chặt dân di biến động, quản lý và giám sát chặt chẽ bệnh nhân sốt rét, điều tra chủ động khi mới có trường hợp bệnh ngoại lai xuất hiện. Phát hiện bệnh sớm và điều trị kịp thời cho tất cả các bệnh nhân nghi ngờ mắc sốt rét. Tăng cường giám sát và quản lý trường hợp bệnh tại bệnh viện và tại cộng đồng, giám sát hiệu quả điều trị có quan sát trực tiếp (DOTs) bao gồm cả điều trị chống lây lan và điều trị chống tái phát, không để có trường hợp sốt rét mới lan truyền tại địa phương.
Đẩy mạnh xã hội hóa công tác phòng chống và loại trừ sốt rét, huy động nhiều hơn nữa sự tham gia của tất cả các ban, ngành, tổ chức đoàn thể, cộng đồng, y tế tư nhân và cá nhân trong công cuộc phòng chống và loại trừ sốt rét. Tăng cường tính chủ động của cộng đồng, phát huy tính tích cực, chủ động của cộng đồng tham gia triển khai, thực hiện các hoạt động phòng chống và loại trừ sốt rét như: ngủ màn thường xuyên, đến cơ sở y tế khám bệnh khi bị sốt, vệ sinh môi trường. Vận động và áp dụng các biện pháp khuyến khích thích hợp để y tế tư nhân tham gia phát hiện và điều trị sốt rét tại cộng đồng (cấp test chẩn đoán nhanh, cấp thuốc sốt rét cho y tế tư nhân để họ xét nghiệm và điều trị miễn phí cho bệnh nhân sốt rét, đồng thời truyền thông cho cộng đồng về việc này và yêu cầu y tế tư nhân báo cáo hàng tháng về sốt rét, …). Đẩy mạnh truyền thông giáo dục sức khỏe phòng chống và loại trừ sốt rét tới cộng đồng bằng các phương tiện thông tin thích hợp, đặc biệt truyền thông giáo dục sức khỏe trực tiếp cho đối tượng đích. Loại bỏ tư tưởng chủ quan coi nhẹ công tác phòng chống sốt rét ở vùng sốt rét đã giảm thấp. Tổ chức tốt việc phối kết hợp, huy động các ban ngành, đoàn thể tích cực tham gia các hoạt động truyền thông giáo dục sức khỏe phòng chống và loại trừ sốt rét; vận động nhân dân tích cực tham gia phòng chống và loại trừ sốt rét, đưa công tác truyền thông phòng chống và loại trừ sốt rét vào trường học. Đồng thời các cấp chính quyền cần có sự cam kết chính trị mạnh mẽ và đầu tư nguồn lực bền vững trong toàn tỉnh, góp phần vào thực hiện mục tiêu loại trừ sốt rét trước năm 2030.
